70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

Zmysł Franciszka

Pamiętam to zaskoczenie, z jakim pięć lat temu przyjęta została decyzja Benedykta XVI o rezygnacji z urzędu biskupa Rzymu. W najnowszych dziejach było to wydarzenie bez precedensu, choć historia Kościoła zna podobne przypadki.

Spekulacje, kto zostanie nowym papieżem, przeplatały się w tamtych tygodniach z rozważaniami na temat potencjalnych zagrożeń dla jedności Kościoła,  które mogą wynikać z tej nietypowej sytuacji. Żadna z katastroficznych prognoz się nie sprawdziła, niemniej jednak pytania o rozumienie papieskiego urzędu, a szczególnie o zakres i znaczenie związanej z nim nieomylności, nabrały dziś szczególnej mocy.

Stało się tak nie tylko z powodu niecodziennych okoliczności towarzyszących konklawe czy całkowicie odmiennego od poprzedników stylu, w jaki Franciszek sprawuje swój urząd. Główną przyczyną sporów są decyzje i kierunki, jakie dla Kościoła wyznacza Jorge Bergoglio.

Spór o kwestie rodziny i seksualności, który dziś tak przybrał na sile, swymi korzeniami sięga wydarzeń następujących po II Soborze Watykańskim, kiedy to w 1968 r. po burzliwych dyskusjach ogłoszona została encyklika Humanae vitae. Równo 50 lat później widać, że zarysowany wówczas podział nie tylko nie stracił na znaczeniu, ale wręcz – za sprawą zmiany społecznego kontekstu – stał się jeszcze ostrzejszy. W przeciwieństwie do okresu pontyfikatu ostatnich dwóch papieży, którzy cieszyli się szacunkiem w konserwatywnych kręgach katolickich, po raz pierwszy od soboru formalną pozycję w Kościele zyskiwać zaczęli zwolennicy większej otwartości na indywidualne podejście do oceny moralnej rozmaitych aspektów ludzkiej seksualności. I dlatego jeden z głównych ośrodków krytycznych wobec obecnego pontyfikatu koncentruje się wokół powołanego z inicjatywy Jana Pawła II papieskiego Instytutu Studiów nad Małżeństwem i Rodziną. Zmarły niedawno współtwórca i rektor instytutu kard. Carlo Caffarra to jeden z autorów tzw. dubiów, czyli krytycznego w swej wymowie listu do Franciszka zawierającego prośbę o rozwianie doktrynalnych wątpliwości otaczających adhortację Amoris Laetitia. Z perspektywy minionych pięciu lat widać, że dyskusje towarzyszące dwóm synodom poświęconym rodzinie, a przede wszystkim odważny charakter pytań zawartych w przedsynodalnej ankiecie zbudowały nowy kontekst interpretacyjny dla nauczania, a zwłaszcza praktycznej duszpasterskiej pracy. Sytuacje określane dawniej mianem „nieuporządkowanych” w ślad za treścią posynodalnych dokumentów – z Amoris Laetitia na czele – coraz częściej nazywa się „nieregularnymi”. Żaden inny papież nie mówił z podobną wrażliwością  o sytuacji osób homoseksualnych, nie pytał o wyzwania, z jakimi mierzą się tęczowe rodziny. Już sam fakt stawiania pytań o gejów i lesbijki, w których treści nie jest zawarte wartościowanie, stanowi w Kościele sytuację absolutnie wyjątkową.

Paradoksalnie, bo podobne tematy pojawiały się w nauczaniu poprzednich papieży, równie kontrowersyjna co Amoris Laetitia okazała się ekologiczna encyklika Laudato si’.

Pomijając fakt, że papież dotknął tu trudnego politycznie tematu związku konserwatywnych katolików z  lobby biznesowym, problematyczna stała się antropologiczna wizja zawarta w przywołanym dokumencie. Franciszek dokonuje w nim reinterpretacji słynnego wersu z Księgi Rodzaju o „czynieniu sobie ziemi poddaną”. W miejsce hierarchicznej wizji papież kreśli obraz człowieka pozostającego w relacji z innymi stworzeniami, przyrodą, kosmosem i Bogiem. To bliskie św. Franciszkowi podejście w miejsce logiki panowania wprowadza logikę przyjaźni i bliskości ze wszystkim, co wyszło z rąk Boga.

Dziś za wcześnie na podsumowania obecnego pontyfikatu. Wiele wyzwań – np. kwestia reformy Kurii Rzymskiej czy walka ze zmową milczenia wokół pedofilii wśród księży – jest jeszcze w toku. Podobnie jak próba otwarcia dyskusji o roli kobiet w katolicyzmie. Z pewnością jednak ostatnich pięć lat było czasem ogromnego i twórczego ożywienia w Kościele. A przecież do tego przede wszystkim wzywa Franciszek!


 
 

Zapisz się
do newslettera
a otrzymasz:

● 35% rabatu na dowolny numer miesięcznika
● informacja o promocjach, wydarzenich i spotkaniach autorskich

email marketing zapewnia MailPlanner

Newsletter