Eperons-Ostrogi / Arturo Espinosa SeguirJacques Derrida for PIFAL Pencil on Fabriano., CC BY 2.0 via Wikimedia Commons
Mateusz Burzyk luty 2022

Trzymać się życia

Derrida dystansuje się do koncepcji filozofii, której opanowanie ma oswajać z przemijaniem. Nie po drodze mu też z uwalniającą od strachu przed śmiercią religijną obietnicą życia wiecznego.

Artykuł z numeru

Uchodźców w dom przyjąć

Czytaj także

Placeholder

z Jacques'em Derridą rozmawia Élisabeth Roudinesco

Przemoc wobec zwierząt

Ostatni wywiad, jakiego Derrida udzielił przed śmiercią, wiedząc już, że rak trzustki mu nie odpuści, ukazał się w książce W końcu nauczyć się żyć. Filozof jest tu melancholijny, wspomina zmarłych już kolegów: Foucaulta, Barthes’a, Lyotarda. Tytuł jest jednak przewrotny: zamiast lekcji i porad, których można by intuicyjnie oczekiwać, natrafimy na konstatację, że nauczenie się życia jest niemożliwe. Derrida dystansuje się do koncepcji filozofii, której opanowanie ma oswajać z przemijaniem. Nie po drodze mu też z uwalniającą od strachu przed śmiercią religijną obietnicą życia wiecznego. Sztuka nie polega na przenoszeniu wartości na świat pozamaterialny, lecz na tym, by jak najdłużej godnie trzymać się życia – doczesnego, pełnoprawnego i jedynego.

Zadziwiające, że ta rozmowa – pierwotnie wydrukowana w prasie codziennej – nie zestarzała się. I to nie tylko ze względu na uniwersalną tematykę życia i śmierci. Moją uwagę zwróciły dwie inne kwestie. Derrida wypowiada się tu m.in. nt. profesorów negujących Zagładę i wskazuje na kryteria, które wytyczają granicę dla wolności badań naukowych: niekompetencję, a więc np. twierdzenie czegoś wbrew licznym dowodom, i nikczemność. Czytając dziś jego słowa, moje myśli wędrowały przede wszystkim w kierunku antyszczepionkowców. Ponadto filozof odnosi się do sporów wokół par jednopłciowych. Mówi, że będąc prawodawcą, usunąłby z prawa cywilnego pojęcie małżeństwa, zastępując je świeckim konceptem związku partnerskiego. Małżeństwo zaś pozostawiłby jako opcję zawieraną przed autorytetem religijnym, pozwalającą chętnym „uświęcić” wcześniej zawartą umowę. Jak widać, wciąż mierzymy się z podobnymi wyzwaniami.

Jacques Derrida

W końcu nauczyć się żyć

tłum. i posłowie Piotr Sadzik,

Wydawnictwo Eperons-Ostrogi, Kraków 2021, s. 74

Kup numer