Aleksandra Grzemska listopad 2020

Ballada o ojcu i synu

Inspiracją dla Grzegorzewskiej do napisania powieści była historia wojennych losów Juliana i Marcina Brzezińskich – ojca i syna, polskich Żydów wywodzących się z wielopokoleniowej poważanej familii – którą opowiedziała jej urodzona po wojnie córka bohatera.

Artykuł z numeru

Kościół bez Jezusa?

Czytaj także

Aleksandra Grzemska

Cały świat w opowieści mamy

Jej przebieg jest charakterystyczny dla opowieści o Zagładzie: ucieczka z transportu do Treblinki, ukrywanie siebie i dziecka „po aryjskiej stronie”, zmiana tożsamości, walka w konspiracji, zdrada, śmierć większości rodziny. Główny temat narracji to jednak relacja między ojcem a synem – pisarka kładzie nacisk na opis łączącej ich więzi, daje przykłady poświęcenia ojca i tęsknoty syna, ukazując także dotkliwe dla tego związku konsekwencje funkcjonowania w wojennym trybie. W wypaczonej tragicznymi doświadczeniami rzeczywistości ojciec i syn nie tylko próbują przetrwać, ale również poznają się z zupełnie nieznanej sobie strony: odkrywają nowe emocje, fakty i tajemnice, a także zaczynają budować relację partnerską. Pisarka fabularyzuje tę opartą na faktach historię rodzinną i tworzy z niej swego rodzaju wspomnieniową balladę. Korzystając z archiwalnych źródeł, wplata w nią retrospekcje o przedokupacyjnym życiu żydowskiej familii oraz wiele wątków dotyczących tradycji judaistycznej, a nawet losy żydowskich znajomych Brzezińskiego. Niekiedy te dygresyjne wątki rozbijają główny trzon opowieści, plączą czas akcji, a ich nadmiar przykrywa cenną warstwę narracji. Ale zakładam, że ten zabieg autorka wprowadziła celowo do powieści, która zdaje się pełnić jednocześnie funkcję dydaktyczną, co sugeruje dedykacja skierowana do współcześnie żyjących spadkobierców pamięci rodziny.

Wioletta Grzegorzewska

Dodatkowa dusza

Wydawnictwo Literackie, Kraków 2020, s. 240

Kup numer