70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

Islam w Azji Południowo–Wschodniej. Indonezja, Malezja, Singapur

Islam i muzułmanie bardzo często utożsamiani są ze światem arabskim, mimo że Arabowie stanowią tylko 1/5 wszystkich muzułmanów. Również nierzadko zdziwienie budzi fakt, że największe państwo muzułmańskie leży w Azji Południowo-Wschodniej i jest nim Indonezja z ponad 200 milionami wyznawców islamu. Mało kto także wie, że w sąsiedniej Malezji muzułmanin utożsamiany jest z Malajem – każdy Malaj to muzułmanin, a każdy muzułmanin to Malaj. Podobnie rzecz ma się w Singapurze, gdzie także żyją malajscy muzułmanie i stanowią znaczący odsetek ludności, o czym prawie się nie wspomina.

Muzułmanie Południowo-Wschodniej Azji wyznają tę samą wiarę w to, że „nie ma boga, jak tylko Bóg, a Mahomet jest Jego wysłannikiem”, ale tworzą wiele religijnych społeczności różniących się przywiązaniem do lokalnych obyczajów i tradycji, a także stopniem utożsamienia z ogólnoświatową wspólnotą muzułmańską, ummą. Stworzyli oni także w wyniku odmiennych dziejów i warunków społeczno-geograficznych różne systemy funkcjonowania islamu w strukturach państwa i różne podejścia do mniejszości religijnych.

Indonezja

Indonezja jest niezwykłym państwem, leży bowiem na ponad 18 tys. wysp, z których tylko ok. 1/3 jest zamieszkanych, a jej ludność (ponad 237 mln) posługuje się 250 odrębnymi, często wzajemnie niezrozumiałymi językami. Muzułmanie stanowią tu znaczącą większość – 86% (chrześcijanie to ok. 9%, hinduiści – 2%) i są najliczniejszą populacją muzułmańską w jednym państwie na świecie.

Islam pojawił się tu pod postacią państw-miast, zakładanych przez muzułmańskich kupców – pierwsze powstało w XIII w. na wschodnim wybrzeżu Sumatry i kolejno pojawiały się następne. Rywalizowały one między sobą, co pozwoliło Holendrom, którzy przybyli na wyspy w XVII w., na stopniowe przejęcie władzy nad tym regionem. Wykorzystywali oni w tym celu także walki ideologiczne między muzułmanami, np. na początku XIX w. pomogli lokalnym władcom na Sumatrze stłumić powstanie, wywołane przez powracających z Płw. Arabskiego teologów muzułmańskich, którzy chcieli wprowadzić wahhabizm. Panowanie Holendrów miało decydujący wpływ na integrację wysp w jeden organizm polityczno-gospodarczy przez włączenie go w zachodni system ekonomiczny, wprowadzenie administracji na wzór zachodni, upowszechnienie druku czy edukacji . Pozostawiło po sobie także mniejszości chrześcijańskie, katolickie i protestanckie, w tych częściach wysp, dokąd islam nie zdążył dotrzeć.

Wraz z wzorowaną na zachodniej edukacją dotarły tu także idee nacjonalizmu oraz świeckiego państwa i trafiły na niezwykle podatny grunt. Już na początku XX w. powstawały stowarzyszenia propagujące rodzimą kulturę w odpowiedzi na holenderską dominację (jak np. Budi Utomo w 1908 r.), ale także wzorowane na zachodnich organizacje promujące modernizm muzułmański, jak np. powstała w 1912 r. i istniejąca do dzisiaj Muhammadijja, której założyciele inspirowali się ideami Muhammada Abduha, egipskiego reformatora i modernisty muzułmańskiego – obecnie najważniejsza organizacja pozarządowa, dystansująca się od polityki. W latach 20. pojawił się koncept narodowości indonezyjskiej o wspólnym języku, bahasa indonesia – ta zgodna z europejską idea narodu oparta na ziemi i języku była całkowicie świecka. Rozwijała się ona w odpowiedzi na panowanie Holendrów oraz okupację japońską w latach 1942-1945; Japończycy niechcący przyczynili się do rozwoju indonezyjskiej tożsamości, gdyż używali indonezyjskiego jako języka swojej administracji, co sprzyjało jego rozpowszechnianiu i wzrostowi prestiżu.

Gdy zbliżał się kres okupacji japońskiej, rozpoczęły się debaty nad kształtem przyszłego indonezyjskiego państwa – zwyciężyła idea państwa jednolitego z separacją od religii. Uważano, że stworzenie państwa muzułmańskiego wyłączyłoby część ludności jako obywateli, Indonezja nie byłaby państwem wszystkich Indonezyjczyków. W 1945 r. pierwszy prezydent Sukarno zdefiniował „Pięć Zasad” (Pancasila), na których opiera się funkcjonowanie państwa indonezyjskiego i które znalazły się w preambule konstytucji: wiara w jednego Boga, humanizm, jedność Indonezji, demokracja i sprawiedliwość społeczna.

Rozczarowane świeckim charakterem nowego państwa różne odłamy muzułmańskie wzniecały rebelie, ogłaszając poszczególne tereny dar al-islam (z arab. dosł. ‘domem/terenem islamu’). Walki z nimi pochłonęły więcej ofiar niż wojny narodowowyzwoleńcze z Holendrami, a jak podkreślają badacze, ci ekstremiści muzułmańscy nie znajdowali poparcia wśród ludności, lecz pokonani zostali przez muzułmańskich żołnierzy pod wodzą muzułmańskiego prezydenta.

Dowodzi to przywiązania większości Indonezyjczyków do koncepcji świeckiego państwa i oddzielenia go od religii, czyli do przekonania, że można realizować muzułmański sposób życia w sferze prywatnej, zachowując tradycje oraz zwyczaje religijne i stosując się do prawa muzułmańskiego przy minimum ingerencji państwa w tej dziedzinie.

Mimo różnych zawirowań politycznych państwo indonezyjskie wciąż funkcjonuje w oparciu o „Pięć Zasad”, choć niektóre próby wzmocnienia świeckiego charakteru państwa, jak np. w latach 70. projekt wprowadzenia jednolitego prawa małżeńskiego dla wyznawców wszystkich religii, zakończyły się niepowodzeniem. Z drugiej strony w wyniku modyfikacji tego projektu po raz pierwszy ujednolicono prawo małżeńskie na terenie całego państwa, a przez włączenie zasad szariatu w system prawa cywilnego uporządkowano jego stosowanie i ukrócono dowolność interpretacji. Władze państwowe ustaliły także inne zasady związane ze świeckim charakterem państwa, np. ustalono stałe daty świąt państwowych według kalendarza słonecznego, a nie jak dotąd, księżycowego, gdy wędrowały one zgodnie z nim, wprowadzono także jednolite mundurki szkolne, co wyklucza noszenie przez uczennice nakryć głowy, czyli hidżabów. Indonezyjskie państwo świeckie nie oznacza jednak państwa areligijnego, nie tylko gwarantuje ono swoim obywatelom wolność wyznania, ale także wspiera finansowo funkcjonowanie religii.

Mimo że wszyscy muzułmanie w Indonezji są sunnitami porządku szafi’ickiego, ze względu na zróżnicowanie etniczne i rozrzucenie geograficzne trudno mówić o jednej, indonezyjskiej odmianie islamu czy jednej społeczności muzułmańskiej. Islam przybył w te strony przez Persję i Indie, które dorzuciły sporo swoich wpływów, przede wszystkim mistycznych, sufickich, jak np. odwiedzanie grobów miejscowych świętych mężów czy szyickich, jak oddawanie czci Alemu i jego synom. Zachowało się także wiele lokalnych praktyk i wierzeń, nierzadko obcych klasycznemu islamowi.

Przeciętny Indonezyjczyk, jak zauważają badacze, słabo zna doktrynę i prawo islamu oraz język arabski. Mimo powszechnej identyfikacji z religią muzułmańską wiele społeczności charakteryzuje się niezbyt pilnym wypełnianiem obowiązku pięciokrotnej modlitwy w ciągu dnia. Za to liczniej niż muzułmanie z innych części świata Indonezyjczycy biorą udział pielgrzymce do Mekki w miesiącu zu al-hidżdża, czyli w hadżdżu. Powszechne jest także przestrzeganie postu w miesiącu ramadan.

Najbardziej ortodoksyjni muzułmanie w Indonezji wywodzą się z ludu Aczinów i Minangkabau z północnej i zachodniej Sumatry, lecz stanowią niewielki odsetek całej populacji indonezyjskich muzułmanów. Najliczniej zamieszkała wyspa to Jawa (80% całej ludności), siedziba rządu, której kultura wykazuje wiele wpływów hinduskich. I tak nauczyciel religii nazywany jest z hinduska „guru”, zachowało się także wiele elementów wiary w demony, duchy zmarłych i inne siły nadprzyrodzone. Na modlitwę wzywają tu często uderzenia w bębny, a nie śpiew muezzina. Kobiety odgrywają znacznie większą rolę w życiu publicznym. Jawajskich muzułmanów cechuje też duża tolerancja w stosunku do wyznawców innych religii, można spotkać się tu ze stwierdzeniem, że wszystkie religie prowadzą do Boga.

Z kolei na Borneo wyższe warstwy społeczne – władcy i bogaci kupcy – lepiej przyswoiły sobie religię i obyczaje arabskich oraz innych muzułmańskich przybyszów, natomiast niższe – chłopi, rybacy i drobni rzemieślnicy – mimo przyjęcia islamu w znacznie większym stopniu zachowały przedmuzułmańskie tradycje i praktyki magiczne. Podział ten jest aktualny do dzisiaj, wyższe warstw społeczeństwa na Borneo cechują się większą wiedzą na temat doktryny muzułmańskiej, niższe natomiast przechowały wiele animistycznych, pogańskich wierzeń.

Zanim jednak wysunie się oskarżenie, że z powyższych względów ludności największego państwa muzułmańskiego nie można zaliczyć do „prawdziwych muzułmanów”, należy wziąć pod uwagę, że islam zezwala na włączenie w swój system lokalnych praw i tradycji, dopuszcza także miejscową interpretację źródeł religijnych, Koranu i sunny Proroka.

Malezja

Islam w Malezji, jak w żadnym innym państwie na terenie Azji Południowo-Wschodniej powiązany jest przynależnością etniczną: Muzułmanin to Malaj, a Malaj to muzułmanin. Nawet konstytucja tego państwa mówi: „Malaj oznacza osobę, która wyznaje religię muzułmańską, zwyczajowo mówi w języku malajskim i żyje zgodnie z malajskimi obyczajami”. Jednak mimo konstytucyjnej definicji „malajskości”, Malaje nie stanowią znaczącej większości w państwie, w 2004 r. było ich bowiem nieco ponad 50% populacji kraju, zaś skład narodowościowy pozostałej połowy ludności kraju wygląda następująco: Chińczycy (gł. buddyści, wyznawcy taoizmu i konfucjanizmu) to 23,7%, ludność miejscowa, zw. Orang Asli – 11%, hindusi – 7,1%, pozostali (Pakistańczycy, Arabowie itd.) – 7,8%.

Malezja to państwo składające się z dwóch części: kontynentalnej na Płw. Malajskim, gdzie graniczy z Tajlandią na północy i Singapurem na południu oraz wyspiarskiej, czyli północnej części wyspy Borneo, którą dzieli z Indonezją. Jest to federacja krajów związkowych, które różnią się strukturą administracyjną, a na jej czele stoi sułtan wybierany spośród lokalnych władców na określoną kadencję.

Islam pojawił się na terenie dzisiejszej Malezji w XIV w. wraz z kupcami pochodzenia arabskiego oraz indyjskiego i z tego okresu pochodzą pierwsze zaświadczone nawrócenia na tę religię. Znaczące było jednak dopiero przyjęcie islamu w 1414 r. przez władcę Malakki, Muhammada Iskandera Shaha, które pociągnęło za sobą rozprzestrzenianie się islamu na półwyspie ze względu na polityczną i ekonomiczną siłę tego ośrodka, co czyniło przyjęcie islamu opłacalnym. Ważne jest, że owo rozprzestrzenianie się islamu odbywało się w izolacji od ośrodków teologicznych na Bliskim Wschodzie, a jego narzędziami były osoby o bardzo niskiej wiedzy religijnej.

Malajowie są sunnitami, ale ich islam podobnie jak indonezyjski, nasączony jest wieloma naleciałościami sufickimi, hinduistycznymi, a nawet animistycznymi. Jest jednak znacznie bardziej jednolity niż w Indonezji. Tradycyjny islam w Malezji, jak zauważa wielu badaczy, jest konserwatywny i rytualistyczny, spleciony z pozostałościami wierzeń przedmuzułmańskich – wiarą w duchy i sposobami na zapewnienie sobie ich przychylności, jak np. amulety. Szczególnie dotyczy to rytuałów przejścia – obrzędów związanych z narodzinami, obrzezaniem, ślubem czy pogrzebem, w których muzułmańskie elementy, jak recytacja Koranu, powiązane są z praktykami magicznymi, mającymi zapewnić przychylność duchów i innych nadprzyrodzonych mocy. Brak tej przychylności przynieść może chorobę, niepłodność, brak powodzenia w przedsięwzięciu np. uprawie ryżu. Elementem sufickim jest z kolei zwyczaj odwiedzania grobów lokalnych świętych mędrców. Jednocześnie islam wyznacza sposób funkcjonowania jednostki wewnątrz lokalnej społeczności, reguluje jej całe życie. W środowiskach wiejskich rytm dnia wyznaczany jest przez pięciokrotną modlitwę, rytm tygodnia przez południową modlitwę piątkową w meczecie.

Najważniejszym wydarzeniem muzułmańskiego roku jest miesiąc postu, ramadan, a jego przestrzeganie poparte jest sankcjami społecznymi i prawnymi. Na koniec tego miesiąca obchodzone jest największe święto malajskie – święto zakończenia postu, zw. Hari Raya (arab. Id al-Fitr). Cechuje się ono masowym odwiedzaniem krewnych, spożywaniem rodzinnych posiłków ze specjalnymi potrawami, przygotowywanymi na tę okazję, wysyłaniem kartek z życzeniami oraz tłokiem na dworcach kolejowych, autobusowych, lotniskach i drogach.

Dla muzułmanów z tego obszaru, podobnie jak w Indonezji, charakterystyczny jest niezwykle liczny udział w pielgrzymce do Mekki. Żyjącym w oddaleniu od tradycyjnych centrów religijnych islamu udział w hadżdżu pozwala poczuć się częścią ogólnoświatowej ummy, wspólnoty muzułmańskiej, nie bez znaczenia jest także prestiż, jakim w lokalnej społeczności wiejskiej lub ortodoksyjnej grupie w mieście cieszy się hadżdżi, czyli ten, kto był na pielgrzymce.

Bycie muzułmaninem nie oznacza w Malezji uniwersalnej przynależności do ogólnoświatowej ummy muzułmańskiej, lecz do lokalnej społeczności etnoreligijnej – rodziny, wioski (kampong) czy ludu (bangsa Malayu). Następstwem tego są pewne problemy z poczuciem muzułmańskiej jedności także wewnątrz kraju, gdyż inni muzułmanie, jak Arabowie, Pakistańczycy, Indonezyjczycy tylko do pewnego stopnia są uznawani za członków lokalnej, muzułmańskiej społeczności (zw. bumiputra). Konwertyci pochodzenia chińskiego, jako bardziej odlegli kulturowo, są chętnie przedstawiani w mediach, ale ich przynależność etniczna uniemożliwia pełną ich akceptację w malajsko-muzułmańskiej społeczności.

Muzułmanów jest więcej niż samych Malajów, stanowią oni bowiem (według spisu ludności z 2000 r.) nieco ponad 60%. Przedstawiciele innych wyznań to: buddyści – 19,2%, chrześcijanie – 9,1%, hinduiści – 6,3%, wyznawcy tradycyjnych religii chińskich – 2,6%.[1] Prawie wszystkie te wyznania, podobnie jak islam, powiązane są z przynależnością etniczną, jedynie chrześcijan znajdziemy we wszystkich grupach etnicznych.

Tak pluralistyczne społeczeństwo jest wynikiem historii, głównie okresu panowania brytyjskiego na tych terenach. Brytyjczycy nie włączali rdzennej ludności malajskiej w swoją działalność, lecz sprowadzali Chińczyków i Indusów, których zatrudniali w biurokracji, przy budowach i innego rodzaju przedsięwzięciach. Sprawiło to, że Malajowie-muzułmanie do odzyskania niepodległości w 1957 r. zamieszkiwali głównie tereny wiejskie, natomiast miasta były domeną innych grup etnicznych i jednocześnie religijnych, głównie Chińczyków i Indusów. Jak zatem widać, wyznawana religia była związana nie tylko z przynależnością etniczną, ale także z pochodzeniem geograficznym i społecznym, a nawet statusem majątkowym. Szkolnictwo także było nacechowane etnicznie i religijnie – edukacja Malajów polegała głównie na poznawaniu Koranu i zasad islamu, stopniowo włączano także przedmioty świeckie, ale studia wyższe i zdobywanie takich zawodów jak inżynier czy lekarz przez długi czas dotyczyło prawie wyłącznie Chińczyków i Indusów.

Po odzyskaniu niepodległości kolejne rządy stawiały sobie za cel włączenie Malajów-muzułmanów w nowoczesne życie, wspierały ich edukację, dotowały przedsięwzięcia biznesowe. Zaowocowało to pojawieniem się wykształconych Malajów-muzułmanów, nierzadko zdobywających wykształcenie za granicą, którym przestaje wystarczać rodzimy, zrytualizowany islam. Poszukują oni bardziej uniwersalnej, bliższej ortodoksji wersji ich religii, nierzadko studiując ją na muzułmańskich uczelniach za granicą, na Bliskim Wschodzie, w Pakistanie itp. Pod ich wpływem także miejscowi przywódcy religijni nawołują do porzucenia niemuzułmańskich praktyk i obyczajów. Coraz więcej kobiet i dziewcząt zakrywa głowy hidżabem – widok 20 lat temu niezwykle rzadki, na pływalniach kobiety obowiązuje specjalny kostium, zakrywający ciało, choć z drugiej strony kobiety uprawiające inne, mniej publiczne sporty, jak np. wspinaczka, ubierają się zgodnie z trendami światowymi i stosownie do gorącego klimatu. Niektórzy malajscy muzułmanie włączając się bowiem w miejski styl życia porzucają rygorystyczne odprawianie rytuałów lub kontestują orzeczenia konserwatywnych religijnych uczonych, którzy np. jesienią 2008 r. zakazali muzułmanom uprawiania jogi, uważając ją za pogańską praktykę.[2]

W środowisku miejskim, w szkołach i na uniwersytetach młodzi ludzie z różnych środowisk religijno-etnicznych od lat  uczą się razem i razem spędzają czas wolny, a odmienność nie stanowi bariery dla przyjaźni, często kultywowanej mimo ukończenia szkoły czy imigracji. Chociaż daje się zauważyć, że coraz częściej różne grupy etniczne posyłają swoje dzieci do własnych szkół, co takie kontakty utrudnia. Niemniej w dużych miastach młodzi ludzie różnego pochodzenia o podobnych zainteresowaniach, np. muzycznych, razem realizują swoje pasje.

Należy jednak pamiętać, że Malezja jest państwem, na którego fladze widnieje półksiężyc, a konstytucja określa islam jako oficjalną religię tego państwa. Wszyscy najważniejsi ministrowie i premier są muzułmanami, istnieją partie islamskie, a narodowość malajska przez tę konstytucję powiązana jest z islamem. Konstytucja gwarantuje wolność wyznania wszystkim religiom, prawo do organizowania i prowadzenia życia religijnego, budowy i posiadania miejsc kultu religijnego oraz służących działalności charytatywnej i edukacyjnej. Jednocześnie stwierdza ona jednak, że religią Federacji jest islam, sułtan jest muzułmańskim przywódcą religijnym, a wyznawcom innych religii nie wolno prowadzić działalności misyjnej wśród wyznawców islamu – prozelityzm wśród nich jest zakazany, ale jednocześnie muzułmanie mogą nawracać wyznawców innych religii.

Przy tym sprawy związane z islamem, jak stosowanie prawa muzułmańskiego, były zawsze przedmiotem lokalnych władz – to rozwiązanie było wspierane już przez brytyjskie władze kolonialne. Zwierzchnikami religijnymi w krajach związkowych, które mają władców dziedzicznych,[3] są ci władcy i nierzadko dochodzi do sporów kompetencyjnych w tej dziedzinie między nimi a władzami federalnymi, które coraz częściej podejmują działania w sferze religijnej, np. muzułmańskiej edukacji, wprowadzają i wspierają zgodną z islamem bankowość i gospodarkę, włączają się w organizację pielgrzymek do Mekki przez system gromadzenia oszczędności na ten cel, organizują same podróże, dbają o bezpieczeństwo i wygodę pielgrzymów.

Religijne prawo muzułmańskie, szariat, stosowane jest tylko wobec wyznawców islamu w sprawach cywilnych, czyli dotyczących małżeństwa, rozwodów, dziedziczenia, spraw obyczajowych itp. Każdy kraj związkowy, posiadający dziedzicznego władcę, będącego jednocześnie przywódcą religijnym, ma także sędziego zw. khati (od arab. kadi), odpowiadającego za administrowanie systemem sądów szariackich. Od decyzji sądów szariackich nie można się odwołać do sądów cywilnych, ale istnieją też szariackie sądy apelacyjne. Stosowanie prawa muzułmańskiego różni się w poszczególnych krajach związkowych, ale wszędzie kładziony jest nacisk na przestrzeganie rytuałów i praktyk religijnych – np. można zostać ukaranym za złamanie postu w miesiącu ramadan, picie alkoholu, opuszczenie południowej modlitwy piątkowej w meczecie, nauczanie zasad religii muzułmańskiej bez zgody miejscowego sułtana, rozpowszechnianie nauk muzułmańskich niepotwierdzonych żadną fatwą lub sprzecznych z ortodoksją, przebywanie na osobności dwóch osób płci przeciwnej bez osoby towarzyszącej.

Jednocześnie afirmacja „malajskości” znajdowała i znajduje wyraz w oficjalnej rządowej retoryce, która balansuje między podkreślaniem muzułmańskiego charakteru państwa Malajów i ich dominacji na arenie politycznej a zachowaniem pluralizmu, akceptującego inne grupy religijno-etniczne. Jednak rząd wspiera islam jako religię państwową i choć traktuje fundamentalistów muzułmańskich jako zagrożenie dla demokracji oraz rozwoju, na jego decyzje ma wpływ radykalizacja nastrojów wśród muzułmanów, związana z wydarzeniami na świecie oraz pojawieniem się ekstremistycznych nurtów w islamie. Balans zatem jest trudny do zachowania i nierzadko dochodzi do przechyłów w jedną stronę. W 1993 r. np. wydano ustawę, która zakazuje muzułmanom zmiany religii; konwersja z innej religii na islam nie jest zabroniona. Niemniej jednak sytuacja w poszczególnych krajach związkowych jest pod tym względem odmienna, szczególnie życie w dużych miastach cechuje liberalizm.

Przykładem wynikającym z powiązania islamu z „malajskością” może być też głośna ostatnio sprawa wystosowanego przez władze państwowe zakazu używania przez katolicki tygodnik „The Herald” wyrazu Allah[4] na określenie chrześcijańskiego Boga w wersji malajskiej tego czasopisma; ma ono poza malajską wersje: angielską, chińską i tamilską. Zakaz uzasadniano tym, że nie ma chrześcijan mówiących po malajsku, gdyż w tym języku mówią tylko muzułmanie, tymczasem we wschodniej Malezji (prowincje Sabah i Sarawak), gdzie jest niższy odsetek muzułmanów, a katoliccy misjonarze dotarli przed muzułmańskimi, językiem liturgii, językiem Biblii jest właśnie malajski ze słowem Allah jako ‘Bóg’ i Tuhan jako ‘Pan’. Przy czym wielu malajskich muzułmanów, szczególnie młodych, wyraża m.in. w internecie opinię, że „rząd tym razem naprawdę przesadził”, ale będzie się starał także zbytnio nie urazić chrześcijan.

Singapur

Jeśli mowa była o islamie w Malezji, nie sposób nie wspomnieć o islamie w Singapurze, który był w latach 1963-1965 częścią tego państwa. Mało kto zdaje sobie sprawę, że muzułmanie stanowią prawie 15% ludności tego miasta-państwa, dawnej bazy morskiej Brytyjczyków, którzy kupili ją od malajskiego sułtana Johoru w 1826 r. Z Malezją Singapur łączą ścisłe więzi ekonomiczne, np. od północnego sąsiada sprowadza on całą wodę pitną.

Singapurscy muzułmanie to prawie wyłącznie Malaje – podobnie jak w Malezji muzułmanin utożsamiany jest z Malajem. Mało tego, na fladze Singapuru widnieje półksiężyc, a jego hymn jest po malajsku, mimo że przeważająca część obywateli nie rozumie tego języka, gdyż większość porozumiewa się w języku chińskim lub angielskim. Islam jest w Singapurze religią uznaną przez państwo. Meczety stoją przy tych samych ulicach, co świątynie innych wyznań, a na tym samym placu muzułmanie modlą się podczas ramadanu, zaś Chińczycy w czasie Święta Głodnego Ducha.

Singapur jest częścią brytyjskiej Wspólnoty Narodów i obowiązujący system prawny wzorowany jest na prawie brytyjskim – szariat nie jest jego częścią.

* * *

W Azji Południowo-Wschodniej w sąsiadujących państwach muzułmańskich, Indonezji i Malezji, gdzie muzułmanie wywodzą się z tego samego „malajskiego pnia”, wytworzyły się różne systemy funkcjonowania islamu w strukturach państwa. W Malezji, w której muzułmanie stanowią nieco ponad 50%, islam jest religią państwową, a konstytucja potwierdza jego związek z narodowością malajską, co rzutuje na wiele zjawisk polityczno-społecznych. Indonezja, gdzie muzułmanie stanowią ponad 86% ludności, jest państwem świeckim i religia funkcjonuje tu niezależnie od niego.

Inny też w tych państwach pojawił się typ ruchu odnowy islamu, ekstremizmu muzułmańskiego i odmienne są reakcje rządów. W Malezji ruch odnowy islamu oraz mocna partia islamska doprowadziły do włączenia się rządu w islamizację społeczeństwa, w Indonezji rząd stara się nie dopuścić do polityzacji islamu i stąd ruch ten ukierunkowany jest na pogłębienie religijności i wiedzy teologicznej muzułmanów. W Malezji ruch odnowy islamu podkreśla malajsko-muzułmańską tożsamość, w Indonezji zaś skupia się na sprawiedliwości społecznej i walce z biedą.

Islam w Azji Południowo-Wschodniej, podobnie jak w innych częściach świata, nie stanowi monolitu, a raczej zbiór społeczności, różniących się stopniem religijności, przywiązaniem do ortodoksji, tzw. czystego islamu, poczuciem związku z uniwersalną ummą i lokalną grupą etniczną, codzienną praktyką religii. Jest jednak ważnym składnikiem świata muzułmańskiego, także liczebnie, choć świat często tego nie zauważa, na co skarżą się tutejsi muzułmanie.

Serdeczne podziękowania za pomoc w napisaniu tego tekstu dla Marcina Bruczkowskiego, który spędził wiele lat w Azji Południowo-Wschodniej i którego najnowsza powieść „Radio Yokohama” ma jako narratora malajską muzułmankę, oraz dla jego żony Kit Fui Bruczkowski.

 


[1] Interesujący jest fakt, że ten spis ludności podaje także grupę ludzi „bez wyznania”, których jest 0,8%.

[2] Warto zauważyć, że istnieją nurty we współczesnym chrześcijaństwie, które także uważają uprawianie jogi za praktykę niezgodną z chrześcijaństwem.

[3] Sabah i Sarawak, leżące na Borneo kraje związkowe o znacznie niższym odsetku ludności muzułmańskiej nie mają takich władców, a co za tym idzie, muzułmańskich zwierzchników religijnych, Malakka i Penang zaś podlegają w tych sprawach bezpośrednio sułtanowi-królowi.

[4] Arabskie słowo „Allah” jest złożeniem rodzajnika określonego al– i słowa ilah – ‘bóg’ Al(i)lah i oznacza Boga Jedynego, ale co ważne, używane jest także przez arabskich chrześcijan w tym znaczeniu.

 
 

Dołącz do nas!

Prenumeratorzy zyskują więcej.

Zobacz ofertę!

Prenumerata