Shitanda, (Nie)obecność, 2021, na wystawie czasowej Afrotopie w Państwowym Muzeum Etnograficznym w Warszawie fot. Przemysław Walczak/Państwowe Muzeum Etnograficzne
Oliwia Bosomtwe wrzesień 2025

Powitanie z Afryką

Istnieje historia Afryki bez Europejczyków i wcale nie jest opowieścią o braku cywilizacji, lecz o świecie innych układów społecznych i wartości.

Artykuł z numeru

Uwolnić się od kultu produktywności

Uwolnić się od kultu produktywności

W XIV w. wartość złota na świecie spadła nagle o 25%. Wstrząs spowodował malijski król Mansa Musa I, który między 1324 a 1325 r. pielgrzymował do Mekki. Po drodze zatrzymał się w Egipcie, gdzie zostawił tyle złota, że ceny kruszcu wróciły do poprzedniego poziomu dopiero 10 lat później. Władcy towarzyszyło 60 tys. osób, orszak miał się ciągnąć przez 1400 km, a wydarzenie opisywało kilku ówczesnych kronikarzy. Wizerunek króla znalazł się w katalońskiej mapie żeglugi sporządzonej w 1375 r. dla Piotra IV Aragońskiego, władcy Korony Aragonii rozciągającej się między Walencją a Sycylią. Manuskrypt wykonali majorkańscy kartografowie – Abraham Cresques i jego syn Jehuda. Na miniaturze widać mężczyznę, który w rękach trzyma kulę i berło, a na głowie ma koronę. Zdobione złotem w płatkach, podkreślają skórę zaznaczoną czarnym kolorem.

Johannes Gutenberg użyje ruchomej czcionki w poł. XV w., Krzysztof Kolumb dopłynie do Karaibów w 1492 r., a Portugalczycy i Hiszpanie rozpoczną transatlantycki proceder handlu Afrykanami kilkanaście lat później. Trudno sobie dziś wyobrazić tamten odległy świat. Wydaje się równie obcy co linie brzegowe na mapie majorkańskich kartografów. A przecież starali się jak najlepiej pokazać te same kontynenty co dziś. Pewnie równie trudno jest spojrzeć na Afrykę inaczej niż za pośrednictwem obrazów latami utrwalanych przez kolonialną literaturę, filmowe adaptacje czy akcje niosące pomoc humanitarną w różnych regionach świata dotkniętych głodem. Afryka jest obklejona stereotypami, z którymi na różne sposoby rozprawiają się autorzy książek od pewnego czasu dostępnych w polskich przekładach.

Wszystkie żony Henryka VIII

Historia o Mansie Musie I pojawia się w Afryce. Opowieści o wszystkich krajach kontynentu Astrid Madimby i Chinny Ukaty przetłumaczonej przez Pawła Szadkowskiego i opublikowanej w październiku 2024 r. oraz w Afrykańskiej historii Afryki. Od narodzin człowieka do niepodległych państw Zeinab Badawi w przekładzie Agnieszki Sobolewskiej, która wyszła w maju 2025 r. Obie publikacje są kontynuacją wcześniejszych projektów medialnych autorek. Madimba i Ukata niedługo przed pandemią zaczęły tworzyć podcast It’s a continent przedstawiający różne fragmenty afrykańskiej historii. Program doczekał się pięciu sezonów. Książkę rozpoczyna Glosariusz, w którym tłumaczą pojęcia takie jak despota, dożywotni prezydent czy „osoba zniewolona” i wyjaśniają, że: „Termin »niewolnik« odbiera człowieczeństwo”. Praca jest zbiorem historycznych ciekawostek w formie krótszych i dłuższych tekstów ułożonych regionami Afryki. Czasami pojawiają się w nich zjadliwe wtrącenia zaznaczone kursywą, jak gdyby autorki obawiały się, że czytający mogą źle zrozumieć ironię.

Chcesz przeczytać artykuł do końca?

Zaloguj się, jeden tekst w miesiącu dostępny bezpłatnie.

Zaloguj się