Subskrybuj
Krytyk i historyk literatury, tłumacz, adiunkt na Wydziale Polonistyki UJ, autor książek Strategie negatywne w twórczości Tadeusza Różewicza oraz Więcej niż słowa. Literatura jako forma istnienia

Paul Celan. Otchłań pod stopami

Poezja Celana nie jest kolejną odmianą czystej sztuki, ezoterycznej szarady czy wyzbytej nadrzędnego sensu kombinatoryki abstrakcyjnych obrazów i pokruszonych słów. Posiada luki, pęknięcia i wyrwy, przez które nie prześwituje głębia ani ukryta prawda, lecz które są swoistą negatywną epifanią braku i nieobecności (w wymiarze dosłownym i symbolicznym).

Kiedy w 1998 r. w Wydawnictwie Literackim ukazał się, przygotowany przez Ryszarda Krynickiego, obszerny tom Utworów wybranych Paula Celana, Marcin Baran w recenzji ogłoszonej na łamach „Gazety Wyborczej” nazwał tę publikację z jawną, choć w pełni kontrolowaną emfazą „książką wieku”, uznając ją za jedną z najważniejszych pozycji, jakie wydano w Polsce w XX stuleciu. Deklaracja taka mogła się wówczas wydawać co najmniej ekscentryczna, Celan należał bowiem do poetów hermetycznych, trudnych, stawiających zarówno przed tłumaczem, jak i czytelnikiem najwyższe wymagania, a opracowania krytyczne mogące przybliżyć polskiemu odbiorcy jego twórczość, dające choćby orientacyjne pojęcie o jej randze i znaczeniu dla dziejów XX-wiecznej poezji, były u nas praktycznie nieobecne lub trudno dostępne. Sytuacja ta z czasem uległa zmianie, a autor Fugi śmierci z wolna, lecz konsekwentnie torował sobie drogę do świadomości polskich czytelników. W tym samym 1998 r., w którym ukazały się Utwory wybrane, opublikowano także polskie przekłady ważnych tekstów poświęconych Celanowi, napisanych przez dwóch wielkich XX-wiecznych filozofów: Hansa-Georga Gadamera i Jacques’a Derridę. Esej Derridy, publikowany najpierw w „Literaturze na Świecie”, która cztery lata wcześniej prezentowała na swoich łamach sylwetkę Celana, został w roku 2000 wydany w postaci osobnej książki pt. Szibolet dla Paula Celana. W roku 2004 opublikowano polski przekład bardzo ważnej dla recepcji Celana pracy francuskiego estetyka i filozofa Philippe’a Lacoue-Labarthe’a Poezja jako doświadczenie. W roku 2009 dzięki książce Joanny Roszak Południk spotkania. Paul Celan w polskiej poezji powojennej, rekonstruującej ślady obecności poezji autora Róży nikogo w twórczości kilkudziesięciu współczesnych polskich poetów, mieliśmy okazję przekonać się o tym, jak istotnym punktem odniesienia był on dla polskiej liryki…

Zyskaj nielimitowany dostęp do wszystkich artykułów, e-wydań i archiwum

  • Pełny dostęp do wszystkich artykułów
  • Każdy nowy numer od razu w e-wydaniu
  • Archiwum numerów zawsze pod ręką

Artykuł pojawił się w numerze: Potrzeba gościnności