Bieda na Niepodległości. O przegranych transformacji

Krzysztof Wołodźko

listopad 2019

"Kiedyś tu było życie…" to lektura obowiązkowa dla tych, którzy chcą zobaczyć III Rzeczpospolitą oczyma pracujących ubogich, przejść się szarymi nie tylko o zmroku ulicami poprzemysłowych miast, przyjrzeć się niebezpiecznej dla zdrowia i życia byłych górników plątaninie biedaszybów, zajrzeć do lichych stróżówek ochroniarzy za grosze pilnujących przez lata miejsc, gdzie budował się kapitalizm i powstały fortuny, z jakich dla pracujących ubogich skapywała przede wszystkim obojętność i pogarda tych, którym powiodło się lepiej.

Kiedyś tu było życie, teraz jest tylko bieda. O ofiarach polskiej transformacji to jedna z najbardziej gorzkich książek o ludziach, którzy zostali na marginesie przemian ustrojowych po 1989 r. Tytuł został wzięty z muru – wielkiego, smutnego napisu przy ul. Niepodległości w wałbrzyskiej dzielnicy Podgórze. Wałbrzych to miasto biedaszybów, spauperyzowane po więcej niż kontrowersyjnym zamknięciu tamtejszych kopalń w latach 90. XX w.

Katarzyna Duda jest absolwentką prawa i politologii na Uniwersytecie Opolskim i doktorantką w Kolegium Ekonomiczno-Społecznym Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Kilka lat temu medialny rozgłos zdobyły jej raporty poświęcone fatalnym na ogół warunkom zatrudnienia sprzątaczek i ochroniarzy, związanym często ze stosowaniem outsourcingu usług pomocniczych przez instytucje publiczne.

A warto przypomnieć – co ma znaczenie także w kontekście recenzowanej książki – że przed ustaleniem na początku 2017 r. przez rząd Beaty Szydło minimalnej stawki godzinowej na 13 zł brutto, sprzątaczki i ochroniarze dostawali pięć albo i mniej złotych na rękę za godzinę pracy.

Powodowało to nie tylko szybką degradację tych zawodów, ale liczne problemy osobiste, zdrowotne, finansowe osób skazanych na ten sposób zarobkowania. Przez wiele lat ta kwestia, systemowy wyzysk…