Wśród pomników aż po wielokropekNim zapadną się w ziemię – pomniki zawsze stoją na wietrze. Muszą opierać się wiatrom, aby ich nie wyrzeźbiły inaczej, niż zostały ukształtowane przez artystów. Między pomnikiem a tym, co on upamiętnia – jak między znakiem a znaczeniem – trwa cichy pojedynek. Rzecz w tym, że nieraz zapamiętujemy pomnik sam w sobie, odmawiając drogi ku temu, co upamiętnia (oznacza). Anektuję pomnik jako wiążący się dla mnie z pewną chwilą mojego życia. Na przykład mały posąg przedstawiający Marię Curie-Skłodowską na skwerze przed Instytutem zwanym kiedyś „radowym”, przy Wawelskiej. Tu, w latach wojny, ostrożnie składałyśmy swoje patriotyczne kwiatki. Umówiłyśmy się, że ta postać – choć wiedziałyśmy, kogo przedstawia – dla nas będzie Polską. Właściwie dopiero teraz zdaję sobie sprawę, że właśnie tak czując, kładłyśmy na stopniach pomnika pierwszy wiosenny wianek z mleczów. Na cmentarzu żołnierzy radzieckich w Berlinie Wschodnim odwiedziłam stojącą na wzgórku u szczytu ogromnych schodów małą rotundę. Wewnątrz była prawosławna w stylu jakby kapliczka „Matki-Rusi” w otoczeniu żołnierskich postaci tworzących krąg apostołów. Zastanawiałam się, kto i czy szczerze coś tu wyraził dla swoich, może i dla siebie. Dla mnie był to pomnik prawosławnej duszy, nieśmiertelnej w pożarach komuny i wojny. * Nie wypada składać tu hołdu ofiarom, póki na tym głazie brak wyrazistego cienia prawdy. Pomnik zakneblowany. Taki jest status pomnika w Jedwabnem, z wyrytym fałszywym napisem. Bryła, jak kamienny model Arki Przymierza, jak jej…