W jednym z najczęściej wykorzystywanych internetowych źródeł wiedzy pod hasłem „Łemkowie”, oprócz wielu przydatnych informacji na temat łemkowskiego etnosu (łącznie z odmianą Łemków przez liczby i rodzaje, przydatną szczególne tym, którzy z uporem powtarzają: oni Łemki, on Łemek, ona Łemka), można znaleźć fotografię reprezentanta tej społeczności. Zdjęcie w przestrzeni badań okołołemkoznawczych jest powszechnie znane, używane i propagowane m.in. przez Romana Rainfussa[1]. Przedstawia starszego człowieka w odcieniach szarości, o czarnych dłoniach, jasnej twarzy i zmęczonym spojrzeniu. Ubranego w tradycyjny łemkowski strój, którego zwieńczeniem jest czuha. W dłoniach trzyma kapelusz. Tak wyglądał prawdziwy Łemko w 1890 r., choć nie jest to aż tak oczywiste, bo podobno w księdze zażaleń w jednym ze skansenów, prezentujących łemkowską kulturę, znalazł się pełen gromów wpis, że pokazywane zdjęcia nie przedstawiają Łemków, ale potomków Indian z dorzecza Amazonki. Czy zatem taki Łemko, od 1890 r. kopiowany jako smutny Indianin w czusze, jest jeszcze możliwy do odzyskania, zrewitalizowania, uaktualnienia i zachowania?

*** Według wyników Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 r. w Polsce jest ok. 10 tys. Łemków. To stanowczo za mało, by wykorzystać wszystkie możliwości, które na większościowych prawach daje mniejszościom ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz języku regionalnym[2]; wystarczająco natomiast, by wygenerować wiele typów współczesnej tożsamości łemkowskiej. Niniejszy artykuł jest wykładnią opcji emancypacyjnej, która zakłada, że Łemkowie są autonomiczną mniejszością etniczną, posiadającą własny język…