Łuczewski atakuje liberalną opowieść o unarodowieniu, w której droga do polskości ma charakter emancypacyjny, demokratyczny i sekularyzujący. Posiadacze „przednowoczesnej” tożsamości stanowej, religijnej i lokalnej, stopniowo włączani w tryby gospodarki kapitalistycznej, czynieni obywatelami egalitarnego państwa i obejmowani systemem powszechnej edukacji, tracą dawne poczucie przynależności i przyjmują wytworzoną przez progresywne prądy intelektualne nowoczesności tożsamość obywatelską. Autor konstruuje własną opowieść w oparciu o badania nad świadomością narodową mieszkańców podkarpackiej wsi Żmiąca. Jej społeczność słynie z tego, że jest najbardziej konserwatywna i religijna w kraju. Jest też najdłużej badaną wsią na świecie, gdyż zainicjowane w 1901 r. przez Franciszka Bujaka obserwacje kontynuowano przez całe stulecie, aż do dziś, gdy zaangażował się w nie Łuczewski. W tym czasie lojalny wobec cesarza, nienawidzący polskich panów katolicki chłop, z którym wywiady…