W ostatniej dekadzie wezbrała nowa fala studiów nad stosunkami polsko-żydowskimi w czasie okupacji. Głównym i najbardziej wydajnym ich ośrodkiem stało się Centrum Badań nad Zagładą Żydów ulokowane przy Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Przyznam, że kiedy powstało w roku 2003, zapowiadając wydawanie czasopisma i książek, byłem zrazu nieco zdziwiony: wydawało mi się, że po siedemdziesięciu latach już niewiele nowego da się na ten wyeksploatowany temat powiedzieć, poza zagęszczaniem lokalnych map wydarzeń. Jakże się myliłem! Jan Grabowski, profesor Uniwersytetu w Ottawie, spędzający pracowicie czas w polskich archiwach, stał się jednym z filarów tego ośrodka. Jego powściągliwy styl, ostrożność w sądach, trzymanie się blisko źródeł – wszystko to przyczyniło się do ustanowienia właściwej Centrum normy warsztatowej. Grabowski jako jeden z pierwszych odkrył bogactwo informacji kryjące się w aktach sądowych wytworzonych przez sądy niemieckie czasu wojny i powojenne oraz przez sądy polskie po roku 1945 i uparcie bronił ich wartości poznawczej w zakresie spraw żydowskich. Na takim…