Subskrybuj

Anatomia ideologii

Postać Alaina Besançona jest w Polsce znana, a jego poglądy niejednokrotnie stanowią punkt odniesienia w dyskusjach dotyczących dwudziestowiecznej polityki. Jednak do tej pory w naszym kraju ukazały się zaledwie dwie niewielkie książki tego filozofa, i to raczej marginalne w jego bogatej twórczości.

Nadal nie ma polskiego tłumaczenia słynnej pracy Les origines intellectuelles du léninisme czy innych równie interesujących studiów z dziedziny historii idei, takich jak L’image interdite. Une histoire intellectuelle de l’iconoclasme,czy Trois tentations dans l’Eglise, książki poświęconej wyzwaniom stojącym przed współczesnym Kościołem. W tej sytuacji z zadowoleniem można powitać dwutomowe wydawnictwo Frondy, w którym znajdujemy zebrane studia, polemiki i wywiady Besançona ukazujące się w polskiej prasie w ciągu ostatniego ćwierćwiecza i będące doskonałą próbką jego wielowątkowej twórczości. Mimo wspomnianej wielowątkowości nietrudno dostrzec, że głównym przedmiotem zainteresowań Besançona jest komunizm rozumiany na różne sposoby: jako ideologia, nieudolna próba filozofii, świecka religia intelektualistów, system polityczny i wciąż powracający projekt polepszenia losu człowieka za pomocą radykalnej kuracji. Z tej perspektywy można wskazać na trzy podstawowe wymiary analiz komunizmu, które proponuje Besançon: filozoficzny (czy też, szerzej, ideowy), historyczny (źródłowy bądź genetyczny) oraz polityczny (a więc dotyczący rzeczywistych skutków wynikających z realizacji komunistycznego projektu). Z punktu widzenia ideowej rekonstrukcji komunizmu rozważania Besançona są istotne z tego względu, że oprócz tradycyjnie badanych marksistowskich korzeni tej doktryny, zwracają uwagę na niezmiernie istotną rolę Lenina. To on bowiem bardzo sprawnie dopasował do potrzeb „szerokiej publiczności” Marksowskie koncepcje wyrażane w ciężkim heglowskim żargonie i zwykle niezrozumiałe dla przeciętnego proletariusza (który, zgodnie z „żelaznymi” mechanizmami dziejowymi, miał przecież wywołać rewolucję). Posługując się gazetowym stylem i wiecową argumentacją, Lenin nie tylko przełożył…

Zyskaj nielimitowany dostęp do wszystkich artykułów, e-wydań i archiwum

  • Pełny dostęp do wszystkich artykułów
  • Każdy nowy numer od razu w e-wydaniu
  • Archiwum numerów zawsze pod ręką

Artykuł pojawił się w numerze: Homoseksualista mój bliźni