70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

Odwieczny naród i Marzec

Nacjonalistyczny zwrot w PRL w latach 60. kulminujący w wydarzeniach Marca ‘68 komentowano już wiele razy. Począwszy od proroczego „jest spadkobiercą ONR-u partia” Miłosza koncentrowano się jednak na ideowej reorientacji w elitach władzy, przedstawiając ją tak, jakby dokonywała się w społecznej próżni.

Na ogół mówiono o instrumentalizacji tradycji narodowej przez ekipę Gomułki poszukującej uprawomocnienia swoich rządów i „komunistycznej wojnie domowej” w Marcu. Autorzy tomu pytają o innych uczestników procesu zmiany (opozycję, Kościół i poszczególne grupy społeczne) i jej komponenty (nie tylko sferę polityczną, ale też religijną, kulturowy i społeczną).

Ta operacja prowadzi ich do nieoczekiwanego zestawienia roku 1968 z 1966. Zastanawiają się, jak silny i dynamiczny spór pomiędzy partią a Kościołem wokół Milenium Chrztu Polski / Tysiąclecia Państwa Polskiego odwołujący się do podzielanych przez społeczeństwo wyobrażeń narodowych przekształcił sferę publiczną i jakie dawne obrazy, opowieści, wzorce zachowań i podziały uruchomił. Okazuje się, że mimo że strony konfliktu wiele różniło łączył je podobny język i schematy rozumienia teraźniejszości oraz przeszłości. Ich najważniejszym składnikiem była idea wiecznego i jednorodnego narodu polskiego, wykluczająca niepasujących do tego obrazu poza obręb wspólnoty. Kościół upowszechniał teologię narodu, partia teleologiczną wizję wiążąca raczej brunatną niż czerwoną nicią tradycje piastowskie, Grunwald i socjalistyczną teraźniejszość. W czasie trwania sporu przećwiczono dyscyplinujące mechanizmy jednoczenia społeczeństwa oraz definiowania wroga. W zebranych tekstach Marzec wyłania się jako następstwo zmiany w przestrzeni społecznej i narastającej przewagi nowego ideowego hegemona – nacjonalizmu.

_

Rok 1966. PRL na zakręcie

red. Katarzyna Chmielowska, Grzegorz Wołowiec, Tomasz Żukowski,

Instytut Badań Literackich, Warszawa 2014, s. 409

 

 
 

Zapisz się do newslettera!

Otrzymasz 35% kod rabatowy na dowolny numer miesięcznika oraz informacje o promocjach, wydarzeniach i spotkaniach autorskich

email marketing zapewnia MailPlanner

Newsletter