70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

Wola Ojca

Wierzę, że istnieje taka lektura Biblii, której towarzyszy nieustanne zmaganie się z obecnymi w niej pokojem i niepokojem, pytaniem i odpowiedzią, będąc darem prowadzącym zarówno do przemieniania i ubogacania życia człowieka w jego mowie, czynach i myślach, jak i do dialogicznego dzielenia się tym darem z bliźnim. 

Wola Ojca (Mt 10, 29).

„Czyż nie sprzedają dwóch wróbli za asa? A przecież bez woli Ojca waszego żaden z nich nie spadnie na ziemię.” (Biblia Tysiąclecia, wyd. 5)

Oryginał ( ἄνευ τοῦ πατρὸς ὑμῶν) nie mówi o żadnej „woli Ojca”, nie idzie w tym kierunku także Wulgata („sine Patre vestro”) ani m.in. przekłady staropolskie: „Izali dwu wróblików za pieniądz nie przedają? A wżdy jeden z tych nie upadnie na ziemię okrom Ojca waszego” (Biblia brzeska); „Izali dwu wróblów za pieniądz nie przedają: a jeden z nich nie upadnie na ziemię bez ojca waszego”. Podobnie wyglądają przekłady na inne języki: Tyndale: „Are not two sparrows sold for a farthing? And none of them doth light on the ground, without your father.”; King James Version: Are not two sparrows sold for a farthing? and one of them shall not fall on the ground without your Father.”; Aramaic New Testament: “Are not two sparrows sold for a penny, and not one of them falls to the ground apart from your Father”; Luter: “Kauft man nicht zwei Sperlinge um einen Pfennig? Dennoch fällt deren keiner auf die Erde ohne euren Vater.”; Neues Testament Ökumenischer Text: “Verkauft man nicht zwei Spatzen für ein paar Pfennig? Und doch fällt keiner von ihnen zur Erde ohne den Willen eures Vaters”; Sagradas Escrituras: “¿No se venden dos pajarillos por un cuarto? Con todo, ni uno de ellos cae a tierra sin vuestro Padre.”

Jakkolwiek Lexicon Graecum Novi Testamenti Zorella sugeruje określone interpretacje w tym fragmencie gr. ἄνευ ¥neu (= sine alicuius interventu, inscio vel invito aliquo), pozostaje poważna wątpliwość, którą nie omieszkał się podzielić ks. Wacław Hryniewicz w książce Nad przepaściami wiary (s.16–17), wskazując na możliwość zgoła odmiennej – a jakże ludzkiej – interpretacji tego wersetu (zważywszy na synoptyczną paralelę z Łk 12, 6: „Czyż nie sprzedają pięciu wróbli za dwa asy? A przecież żaden z nich nie jest zapomniany w oczach Bożych”): „Czy Biblia nie uwrażliwia na stworzenia? A sama postawa Chrystusa, który każe przypatrzeć się liliom czy ptakom trosce Boga o nie? Jeżeli człowiek jest stworzony po to, żeby był współtwórcą i współpracownikiem Boga, to dlaczego nie potrafi naśladować Jego troski [podkr. A.G.]? Trudno nie przypomnieć w tym miejscu słynnych słów Jezusa o wróblach; (…)W tekście greckim Ewangelii nie ma ani słowa o „woli Bożej”! Właściwy przekład powinien brzmieć: „… żaden z nich bez Ojca waszego nie spadnie na ziemię”. Nawet spadający, zabity wróbel nie spada bez wiedzy Ojca stworzenia”.

Istotą byłaby więc Boża troska, a nie „aprobata”, jak chce jeden z biblijnych komentarzy . Rozumieli to dobrze zarówno Marcin Czechowic, jak i Stanisław Murzynowski. Nie wahał się w tym przypadku Erazm z Rotterdamu: „Et enus ex illis no cadet in terra sine patre vestro”. Nie miał wątpliwości i André Chouraqui: „Cependant, aucun d’eux ne tombe à terre sans votre père.”

* * *

Problemy z botaniką: Lb 11, 5; Ps 51, 9; Mt 23, 23

Dwudziestowieczne polskie przekłady Starego i Nowego Testamentu dowodzą, że kwestia przekładu terminologii botanicznej jest jednym z największych problemów dla egzegetów i filologów.

Lb 11, 5: „Wspominamy ryby, któreśmy darmo jedli w Egipcie, ogórki, melony, pory, cebulę i czosnek” (BT 5).

Podobnie brzmią wszystkie, tak staropolskie, jak i współczesne translacje; co więcej – nie tylko polskie. Wulgata: “recordamur piscium quos comedebamus in Aegypto gratis in mentem nobis veniunt cucumeres et pepones porrique et cepae et alia”; King James Version: “We remember the fish, which we did eat in Egypt freely; the cucumbers, and the melons, and the leeks, and the onions, and the garlick”.

A we wszystkich (ponad pięćdziesięciu) znanych przekładach europejskich w cytowanym fragmencie hebr. קִשֻּׁאּים (słowo to pojawia się w ST tylko raz) oddaje się jako „ogórek”. Tymczasem najnowsze badania botaników i biblistów dowodzą, że tradycyjne tłumaczenia są błędne: ogórek nie pochodzi z Afryki ani z Bliskiego Wschodu, lecz prawdopodobnie z Indii, zaś ów hebrajski hapax legomenon należy przekładać prawdopodobnie jako „arbuz”. Jak pisze Zofia Włodarczyk w książce Rośliny biblijne (s. 79): „Wskazanie dyni przy tłumaczeniu nazwy drugiego warzywa, co robi Cylkow i tłumacze Biblii Warszawskiej, oraz fasoli jako trzeciego w Biblii poznańskiej jest błędem, ponieważ wszystkie te gatunki uprawne tych roślin pochodzą z Ameryki Środkowej i Południowej, nie mogły zatem rosnąć w Egipcie w czasie, kiedy przebywali tam Izraelici”.

Pokropisz mnie hizopem, a stanę się czysty…” (Ps 51(50), 9). Dziś już wiemy, że hebr. אֵזוֹב, które Septuaginta oddała jako Ûsswpoj (hyzop) (por. Wj 12, 22; 24, 8; Lb 19, 6; 1 Krl 5, 13; Ps 51(50), 9), czyli Hyssopus officinalis, oznacza naprawdę inną roślinę – jak udowodnił M. Zohary (Plants of the Bible. A complete handbook to all the plants with 200 full-color plates taken in the natural habitat, Cambridge 1982) – lebiodkę syryjską (Lamiaceae), używaną zresztą przez Samarytan w czasie ofiary paschalnej. Z kolei w Mt 23, 23 gr. kÚminon to „kmin rzymski” (Cuminum cyminum L.), a nie „kminek” (Carum carvi L.), jak podają niektóre współczesne przekłady, np. Biblia Tysiąclecia, wyd. 5: “Biada wam, uczeni w Piśmie i faryzeusze obłudnicy, bo dajecie dziesięcinę z mięty, kopru i kminku, lecz zaniedbaliście to, co ważniejsze jest w Prawie: sprawiedliwość, miłosierdzie i wiarę. To zaś należało czynić, a tamtego nie zaniedbywać”. Dla porównania: Biblia brzeska: “Biada wam, doktorowie i faryzeuszowie pokryci, iż dawacie dziesięcinę z miętki i z anyżu i z kminu, a opuszczacie poważniejsze rzeczy zakonne, to jest: sąd, miłosierdzie i wiarę. Tyć rzeczy było czynić, a onych nie opuszczać.”; Biblia Wujka: “Biada wam Doktorowie i Faryzeuszowie obłudnicy: iż dawacie dziesięcinę z miętki, i z anyżu, i z kminu, a opuściliście co ważniejszego jest w zakonie: sąd i miłosierdzie, i wiarę. To było trzeba działać, a owego nie opuszczać”; King James Version: „Woe unto you, scribes and Pharisees, hypocrites! for ye pay tithe of mint and anise and cummin, and have omitted the weightier matters of the law, judgment, mercy, and faith: these ought ye to have done, and not to leave the other undone.”

 
 

Zapisz się do newslettera!

Otrzymasz 35% kod rabatowy na dowolny numer miesięcznika oraz informacje o promocjach, wydarzeniach i spotkaniach autorskich

email marketing zapewnia MailPlanner

Newsletter