70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

Czas niemego terroru

Nie lubię określenia „wojna z terrorem”, którym szermuje populistyczna prasa anglosaska, i nie tylko ona. Terroryzm to prawie tak stara jak ludzkość metoda prowadzenia walki zbrojnej i osiągania celów politycznych.

Można się z nim nie zgadzać, można go zwalczać, ale wypowiadanie wojny metodzie jest nieporozumieniem, chyba że traktuje się to cynicznie i naprawdę chodzi o to, żeby usprawiedliwić ograniczenia praw obywatelskich (do czego dochodziło i wciąż dochodzi w różnych częściach świata od czasu ataków na wieże WTC i  gmach Pentagonu w 2001 roku). Innymi słowy, wojenna retoryka ma nas podświadomie przekonać, że wojna wymaga poświęceń, i skłonić do zaakceptowania tego stanu rzeczy.

Jednocześnie ze wzrastającą częstotliwością stajemy się świadkami zdarzeń, które to nieprecyzyjne określenie uprawdopodobniają, nadając mu coraz bardziej rzeczywisty wymiar. Terrorystyczny atak na Bombaj z pewnością należał do wydarzeń o charakterze „wojennym”.  Przez kilka dni, poczynając od 26listopada 2008 roku, telewizje całego świata pokazywały bitewne sceny z ulic wielkiego miasta, panikę mieszkańców, eksplozje, krew. Porażała skala ataku, jego długotrwały charakter i ostateczny bilans: prawie dwustu zabitych, trzystu rannych, zniszczone budynki hoteli, kawiarni, biur. Niewiele dotąd wiadomo na temat sprawców czy ich mocodawców – oprócz tego, że z grupy około dziesięciu zamachowców jednego ujęto żywcem. Co prawda, jeszcze podczas wielogodzinnych wymian ognia z siłami bezpieczeństwa w Bombaju pojawiły się komunikaty ugrupowania Mudżahedini Dekanu (Dekan to wyżyna obejmująca znaczną część Indii), przyznającego się do przeprowadzenia ataku, ale fakt, że było ono przedtem zupełnie nieznane, skłaniał wielu ekspertów do podawania w wątpliwość tej tezy. Z kolei, zdaniem władz indyjskich, tropy już od początku śledztwa jednoznacznie prowadziły w stronę Pakistanu, choć pojawiały się też informacje o brytyjskich koneksjach zamachowców albo o wydanych przez Mauritius paszportach, które mieli przy sobie. Sam scenariusz ataku był stosunkowo prosty. Napastnicy dotarli do 15-milionowego Bombaju drogą morską; najpierw opanowali indyjski kuter i wymordowali załogę, później na pontonach dopłynęli do miasta, podzielili się na grupy i przystąpili do masakrowania przypadkowych ludzi (używali do tego broni maszynowej i granatów). Działali w sposób wysoce skoordynowany; faza uderzeniowa wyglądała na precyzyjnie zaplanowaną i  zsynchronizowaną, a indyjscy policjanci i antyterroryści w jej początkowej fazie miotali się pomiędzy szpitalem, dworcem kolejowym a ekskluzywnymi hotelami, w których zamachowcy wzięli zakładników, przy okazji zaopatrując się w ukrytą tam zawczasu broń i amunicję. Wybrane przez nich cele łączyły w sobie walory taktyczne (oczywiście z punktu widzenia napastników) z propagandowymi: dworzec czy kawiarnie pełne były potencjalnych ofiar, Bombaj – jako stolica indyjskiego biznesu – stanowił wymowny symbol, zaś atak na hotele jednocześnie godził w ikony rosnącego dobrobytu Indii oraz w Zachód. Z agencyjnych doniesień „na gorąco” wynikało, że zamachowcy przy doborze zakładników kierowali się ich obywatelstwem i krajem pochodzenia. Szczególnie interesowali ich Amerykanie i Brytyjczycy, a tę „krótką listę” uzupełniali Żydzi z centrum chasydzkiej organizacji religijnej, które również zaatakowano.

Rzecz charakterystyczna jednak: zamachowcy nie postawili żadnych żądań, nie wydali żadnych oświadczeń (poza wzmiankowanym wcześniej komunikatem Mudżaheddinów Dekanu). Nie wiemy zatem, o co mogło im chodzić; jesteśmy skazani na domysły. Zarejestrowane przez kamery miejskiego monitoringu obrazy przedstawiają młodych ludzi z bronią w ręku i wypchanymi plecakami na grzbietach. Jednemu z nich jakby pół-uśmiech zabłąkał się na ustach. Czy rzeczywiście przyjechał z Pakistanu, po szkoleniu w obozach organizacji Laszkar-e-Toiba, jak utrzymują władze w Delhi? I, jeśli tak, to czemu miała służyć ta wyprawa? Wywołaniu kolejnego konfliktu indyjsko-pakistańskiego? Sprowokowaniu odwetowych pogromów na muzułmanach w Indiach? A może osłabieniu rządu Asifa Zardariego, który nie uchyla się przed walką z rodzimymi dżihadystami w Pakistanie i sam, ledwie dwa miesiące temu, wizytował hotelowe zgliszcza  po zamachu w Islamabadzie? Być może ustalenia śledczych już wkrótce dadzą odpowiedzi na te pytania albo przynajmniej na część z nich.

Na razie gołym okiem widać, jak bardzo (po tym, co wydarzyło się w Bombaju) podskoczyła temperatura polityczna na subkontynencie indyjskim. Kaszmir zapewne będzie powracał jako temat niejednej dyskusji na najwyższym szczeblu w 2009 roku. I z całą pewnością już dziś fachowcy do spraw sytuacji kryzysowych w niejednej stolicy opracowują plany na wypadek podobnego ataku, zaś w branży hotelowej głowią się nad zaostrzeniem procedur bezpieczeństwa i weryfikacji personelu. A mnie nie daje spokoju teza eksperta Chatham House (czyli Królewskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych w Londynie) Paula Cornisha, który – nawiązując do „milczenia” zamachowców z Bombaju – w tym przypadku snuje raczej analogie z socjopatami dokonującymi masakr w szkołach aniżeli z fanatycznymi bojownikami o czystość i dominację islamu. Zwraca przy tym uwagę na szczegół, który utonął w zalewie doniesień z Indii: otóż oblężeni w hotelu „Taj Mahal Palace” zamachowcy sprawdzali ponoć przy pomocy telefonów komórkowych, co na ich temat podawały media brytyjskie. Tak jakby czekali, niewiele mając w gruncie rzeczy do powiedzenia, aż dziennikarze wytłumaczą całemu światu i im samym, o co im chodzi, i na dzień czy dwa zapewnią im globalną sławę. „Witajcie w epoce terroryzmu »celebrytów«” – ironizuje Cornish. Niepokojąca to myśl, zważywszy, że media odgrywają w tym przedsięwzięciu rolę równie istotną, jeśli nie ważniejszą, niż ci, „którzy posługują się terroryzmem, tylko dlatego, że mogą”. „Bez względu na to, jak wypaczoną moralność reprezentują, jak zniekształcony mają obraz świata, bez względu na nieciekawe czy słabo artykułowane poglądy, brak talentu lub przesadne poczucie krzywdy – znajdzie się publiczność, która będzie śledziła każdy ich ruch i zamieni ich w to, czym chcą się stać, tuż przed śmiercią”.

5 grudnia 2008

 

 
 

Dołącz do nas!

Prenumeratorzy zyskują więcej.

Zobacz ofertę!

Prenumerata