70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

fot. z archiwum Igora Przebindy, oprac.: Tymoteusz Piotrowski

Uchwycić melodię

Mistrz i Małgorzata jest książką magiczną. Opowiada o ludzkiej naturze i jej słabościach, o zdradzie i tchórzostwie, ale i o wierności, przebaczeniu i współczuciu. Dzieło, pisane przez Bułhakowa w mrocznych czasach stalinizmu, można odbierać jako krzyk sprzeciwu politycznego – również i u nas powszechny odbiór książki w latach 70. i 80. miał wymiar kontrkulturowy. Od czasu pierwszej polskiej publikacji w 1969 r. w tekście Bułhakowa zdążyło zanurzyć się kilka pokoleń czytelników.

Każde pokolenie tworzy własny język, każde spogląda na świat w inny sposób. W tym dynamicznym procesie słowa i sformułowania znikają lub zmieniają swoje znaczenia, a na ich miejsce pojawiają się nowe. Kategorie lingwistyczne ulegają transformacjom, rozmaite powiedzenia wyrastają jak grzyby po deszczu, inne – dezaktualizują się.

Naturalne staje się zatem, że każde dzieło literatury obcej należy co jakiś czas tłumaczyć na nowo, by nie uległo procesowi starzenia, by nie stało się anachroniczne i nieczytelne. Dodatkowo nowe tłumaczenia pozwalają przezwyciężyć paradoksalną „klątwę Szekspira”, który w dzisiejszych czasach jest odbierany i rozumiany lepiej poza Anglią – właśnie dlatego że we własnym domu nowe pokolenia czytają go w niezmienionej, statycznej formie oryginalnej, która dla wielu stała się już niezrozumiała. Kolejne przekłady budują serię, wspólnie kształtują kulturę i odbiór tekstu poprzez dekady, nikt nie powinien przyznawać sobie tutaj monopolu na wieki wieków. Takim monopolem w latach 60. była u nas „opcja” dopuszczająca jedyną słuszną wersję przekładu. Niech „opcja” odejdzie w zapomnienie razem z minionym ustrojem. Nikt nie powinien wpisywać Mistrza i Małgorzaty w jakąkolwiek formę ideologii politycznej, mowa tutaj także o przyklejaniu łatki powieści okultystycznej lub satanistycznej, co niepoważne i powierzchowne.
— pełna wersja tekstu dostępna jest w drukowanych i elektronicznych wydaniach Miesięcznika Znak

 
 

Dołącz do nas!

Prenumeratorzy zyskują więcej.

Zobacz ofertę!

Prenumerata