70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

Miedwiediew, Chodorkowski i my

Cieszyć się przykazano: prezydent Federacji Rosyjskiej z oficjalną wizytą w Warszawie. Stwierdzenie, iż robi to dopiero w trzecim roku sprawowania urzędu i raczej dla rosyjskiego, niż polskiego interesu uchodzi za mało taktowne. Interes Rosji polega między innymi na tym, byśmy się jej nie pętali pod nogami na salonach unijnych, komplikując budowę Gazociągu Północnego.

Nieoczekiwanie bowiem – twierdził premier Putin we wrześniu – zażądaliśmy pogłębienia toru wodnego w pobliżu Szczecina, choć „jak się wydawało – sprawa była rozwiązana i uzgodniona”. Tak czy inaczej, w związku z Nord Streamem czeka nas seria polsko–rosyjskich uścisków dłoni. Ale jednak dobrze, że do tej wizyty doszło.

Nurtować może pytanie, na ile Miedwiediew jest tym, za kogo się podaje, a więc demokratą i liberałem, a na ile – przedłużeniem rąk Putina, który z demokracją i wolnością mając niewiele wspólnego, tłamsi opozycję w kraju i nie ugina karku przed liderami polityki światowej. Niczego bowiem tak nie pragnęliśmy, jak realizacji zapewnień Miedwiediewa, że przeprowadzi reformę systemu prawnego w Rosji, bo, jak twierdzi, „swoboda lepsza, niż niewola” i „demokracja nie potrzebuje przymiotników”, a „korupcję musi się zwalczyć”. Przenieśliśmy więc na nowego gospodarza Kremla pragnienia, by Rosja przestała być zdegenerowaną „demokracją sterowaną”, by sądy stały się niezawisłe i sprawiedliwe, by do mediów wróciła wolność słowa goszcząca tam w czasach Jelcyna.

Szybko przyszło się z tymi pragnieniami pożegnać. Demokrację zastąpił rosyjski neologizm: tandemokracja, autorytarny stwór o dwóch głowach. Jedną – wychyloną na Zachód – posłusznie głaszczą zachodni liderzy, przed drugą sami pokornie chylą głowy. Dzięki temu Miedwiediew może na Zachodzie pielęgnować wizerunek demokraty, naciski i szantaże przypisując Putinowi, a w samej Rosji jemu właśnie jako antyzachodniemu gwarantowi starych porządków pozostawiać trudne decyzje.

A więc na lepsze nie zmieniło się nic. Chyba tylko majątek miliarderów wzbogaconych państwowymi dotacjami w czasie kryzysu – na jego początku posiadali 75,9 miliardów dolarów, pod koniec 139. Na sporządzonej przez Transparency International w 2009 roku liście 178 państw o najmniejszej korupcji, Rosja zajmuje miejsce 154 (gorzej jest na przykład w Papui Nowej Gwinei). Kryzys nie skłonił władz do zmiany podejścia do gospodarki, a tylko wzmógł koncentrację kapitału w rękach elit. Najważniejsze decyzje państwowe zapadają w kręgu bliskim premierowi i nie podlegają ani politycznej, ani społecznej kontroli.

Praworządność? Michaiłowi Chodorkowskiemu, który w przyszłym roku miał wyjść na wolność po ośmiu latach łagru i więzienia, na podstawie sfałszowanych materiałów wytoczono drugi proces (jego adwokatkę próbowano otruć; sąd odmawiał uwzględnienia wniosków obrony, w tym wezwania na rozprawę autorów ekonomicznej ekspertyzy będącej podstawą oskarżenia, z których jeden to bezrobotny, a drugi – technik elektryk). W tym procesie prokuratorzy zażądali kary więzienia do 2017 roku. Syn Chodorkowskiego zorganizował wędrującą po parlamentach świata wystawę rysunków z procesu ojca. Inną wystawę rysunków z tego procesu stworzyli rosyjscy artyści. Obie przewędrowały już Waszyngton, Paryż, Brukselę, Berlin. Niemieccy parlamentarzyści zażądali, by polityczną ocenę procesu, a także jego prawną ekspertyzę wydali specjaliści unijni. A „FAZ” pyta wprost: Czy Miedwiediew (oponujący kiedyś przeciw zagrabianiu koncernu JUKOS) znajdzie dziś w sobie tyle męstwa, by ułaskawić Chodorkowskiego, o co prosi tak wielu, między innymi największe światowe organizacje praw człowieka, lider rosyjskiej „Solidarności” Borys Niemcow, czy petersburscy pisarze. Reakcja Miedwiediewa na werdykt sądu pokaże, jakie jest rozłożenie sił w Rosji, co ją czeka w 2012 roku i później.

Zasady Unii Europejskiej mówią, że „prawa człowieka, demokracja i państwo prawa są podstawowymi wartościami Unii Europejskiej (…). Kraje pragnące przystąpić do UE muszą przestrzegać praw człowieka, podobnie jak kraje, które zawarły z Unią umowy handlowe lub inne porozumienia (…). Unia aktywnie je zatem promuje i broni ich, zarówno w ramach swoich granic, jak i w stosunkach z innymi krajami”.

Pięknie, tyle że rząd polski ograniczył zakres rozmów prowadzonych w Warszawie z prezydentem Miedwiediewem do problematyki gospodarczej, kulturalnej i ruchu bezwizowego w obrębie Obwodu Kaliningradzkiego. Problemy historyczne odesłano do historyków i Komisji do Spraw Trudnych, problemy śledztwa smoleńskiego – do prokuratorów i komisji, a prawa człowieka w ogóle w programie nie figurują. Żadnych zbędnych pytań Miedwiediew zapewne nie usłyszy.

– Dla Europy pojednanie polsko–rosyjskie jest teraz najważniejsze, to podstawa współpracy między Europą a Rosją – mówi w UE przywódca socjalistów niemieckich Martin Schultz, w czym popiera go przewodniczący Komisji Europejskiej José Barosso. Czyżby więc: uspokójcie się i pozwólcie nam spokojnie z Rosją handlować? A przecież część Komisji Europejskiej stojąca na straży prawa, jeszcze w przeddzień podpisania umowy gazowej Polska–Rosja, natarczywie domagała się udostępnienia dokumentów dotyczących operatora gazociągu jamalskiego, którym Rosjanie ślą gaz przez nasz kraj. Daremnie: Polska zasłania się tajemnicą handlową. I Bruksela nie wie, czy zasady przesyłu gazu są zgodne z unijnymi przepisami (czy operator jest niezależny, dostępny na równych i przejrzystych zasadach dla różnych firm i czy zapewnia możliwości odwrócenia kierunku przepływu surowca). Przeciw Polsce toczy się w tej sprawie postępowanie o naruszenie unijnego prawa. Dla czyich korzyści Polska je łamie?

– Zawarta w październiku umowa gazowa z Rosją jest bardzo korzystna – twierdzi Putin. – Podpisane dokumenty niewątpliwie będą umacniać bazę naszego współdziałania, zwiększać zaufanie i stwarzać dodatkowe, pozytywne impulsy w naszej wspólnej pracy – powiedział. Ciekawe zatem, czy porozumienia z Miedwiediewem będą dla wszystkich jasne i korzystne. I czy wystawa rysunków z procesu Chodorowskiego dotrze do Warszawy.

 
 

Dołącz do nas!

Prenumeratorzy zyskują więcej.

Zobacz ofertę!

Prenumerata