70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

Inspiracje wiary-godne

Subiektywny i lakoniczny wybór inspiracji z bezmiaru tego, co napisano na temat wiary i niewiary, mógłby wyglądać następująco:

Z pozycji filozoficznych dwie absolutnie kluczowe:

1. Leszek Kołakowski, Jeśli Boga nie ma. Książka, od której należy zacząć poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o racjonalną zasadność wiary/niewiary i na której można je zakończyć, ponieważ przeczytawszy ją możemy podarować sobie przedzieranie się przez dziesiątki innych elukubracji, pewni, że nie znajdziemy w nich żadnego argumentu, którego nie uwzględniłby polski filozof. Niestety, nie zwalnia nas ona z konieczności samodzielnego opowiedzenia się po jednej lub po drugiej stronie („Pochlebiam sobie, że znane mi są wszystkie argumenty, wspierające wiarę w Boga i wszystkie argumenty przeciwne, przy czym ani jedne ani drugie nie są niezbite” – tak Kołakowski we wstępie do pozycji 5).

2. Tenże, Horror metaphysicus. Książka o niebo trudniejsza (przynajmniej dla mnie), a przecież jej znajomość jest konieczna, jeśli nie chcemy uchylić się przed najbardziej ważkimi pytaniami dotyczącymi istnienia nas samych i rzeczywistości. Wnioski z lektury jak w tytule.

Warto tu dodać także książkę nie najnowszą, aczkolwiek nadal aktualną, duetu Heller, Życiński, (3) Drogi myślących, przedstawiającą stosunek do pytań metafizycznych i wiary wybitnych filozofów i naukowców, wierzących i niewierzących, z drugiej połowy XX w. a także najnowszą książkę ks. Michała Hellera (4) Bóg i Nauka. Moje dwie drogi do jednego celu.

Z pozycji ilustrujących dialog czy dyskusję między wiarą a niewiarą warto przywołać:

5. Co nas łączy. Dialog z niewierzącymi. Wielowątkowa rozmowa bez szyderstw i anatem między deklarującymi niewiarę i wiarę w Polsce przełomu tysiącleci. Wśród rozmówców Lem (migający się od wypowiedzi), Bauman, Woleński, Głowiński, Prokopiuk, Wildstein i inne ważne postaci życia intelektualnego. Inicjator publikacji, Stanisław Obirek, jako inspirację wskazywał (6) W co wierzy ten, kto nie wierzy – listowny dialog Umberta Eco i kard. Carla Marii Montiniego, ale tę pozycję trudno uznać za rozmowę dwóch zupełnie obcych sobie stron, ponieważ Eco cytujący Akwinatę i Ojców Kościoła kiepsko wypada w roli ateusza-ignoranta. Z drugiej strony to, że kieruje on swoje wątpliwości do Kościoła, pozwala Montiniemu odwoływać się do ducha i treści Ewangelii, często przygniecionej kościelną instytucją oraz ignorancją, indolencją i indyferentyzmem członków tejże. W Polsce podobny dwugłos (aczkolwiek odrębnie i bardziej monologicznie) przedstawili Józef Życiński w książce (7) Wiara wątpiących i Jan Woleński w (8) Granicach niewiary. Książka Woleńskiego powstała w kontrze do nie do końca sprawiedliwego, jego zdaniem, potraktowania ateizmu  przez lubelskiego arcybiskupa, stąd czasami słychać w niej wyraźny głos polemiczny. Z kolei kontynuacją (5) jest dopiero co opublikowany zapis rozmów Obirka i Baumana (9) O Bogu i człowieku. Rozmowy.

Na osobną uwagę zasługują książki Tomáša Halika, (10) Co nie jest chwiejne, jest nietrwałe: Labiryntem świata z wiarą i wątpliwościami oraz  (11) Cierpliwość wobec Boga. Spotkania wiary z niewiarą, której fragmenty znajdziemy tutaj: http://tygodnik.onet.pl/32,0,26054,1,artykul.html.

Inaczej niż wielu polskich księży, znających ateizm z seminaryjnej książki z obrazkami i takież obrazki-klisze mu przeciwstawiając, ks. Halik zna to zwierzę z osobistego doświadczenia, boć wywodzi się z jego matecznika. Pierwsza książka dla tych, co po stronie wiary, ale boją się własnych wątpliwości. Druga skierowana do tych, co po stronie niewiary i przedstawia osobiste racje za wiarą mimowszystkiego, co w świecie przemawia za nieobecnością Boga. Teksty ks. Halika poświęcone wierze i niewierze dostępne także na jego stronie: http://www.halik.cz.

Ciekawie przedstawia swoje stanowisko za wiarą wybitny socjolog religii, Peter L. Berger, w książce (12) Pytania o wiarę. Podtytuł: Sceptyczna zachęta do chrześcijaństwa pokazuje, że nie jest to tania apologetyka, aczkolwiek autor stawia sobie nie lada zadanie, uzasadniając sobie i innym – na przełomie drugiego i trzeciego millenium – kolejne części Credo.

Z prac polemizujących z Nowym Ateizmem warto przeczytać przynajmniej jedną pozycję:

13. David Bentley Hart, Chrześcijańska rewolucja a złudzenia ateizmu. Napisana ze swadą polemika z irytująco-śmiesznie ignorancką i zideologizowaną narracją wielu przedstawicieli nowego ateizmu, dla których okres między śmiercią Hypatii a pierwszym bestsellerem Dawkinsa to czarna dziura kultury Zachodu i chrześcijańskie kazamaty. Książka otrzymała nagrodę im. Michaela Ramseya, (http://www.michaelramseyprize.org.uk), w Polsce jednak przeszła zdaje się bez większego echa, a wielka szkoda. Hart przypomina w niej o ogromnej kulturotwórczej roli chrześcijaństwa jako czynnika postępu cywilizacji zachodniej w stosunku do wchodzącej  w okres zmierzchu kultury starożytnej.

Z indywidualnych świadectw oscylacji nie tyle między wiarą a niewiarą pojmowaną konfesyjnie a między pytaniem o sens i brak sensu naszej egzystencji polecałbym dwie różniące się kalibrem i czasem powstania książki: prowadzony przez kilkadziesiąt lat dziennik Henryka Elzenberga (14) Kłopot z istnieniem, który skutecznie budzi z metafizycznego letargu, oraz (15) Ach – zbiór esejów Jerzego Sosnowskiego opisujący m.in. proces rezygnacji z tożsamości zbiorowej Kościoła na rzecz indywidualnego stawiania pytań i szukania – jeśli są – odpowiedzi. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że w tej książce znajdzie swoje odbicie wielu współczesnych polskich inteligentów. O odchodzeniu od wiary całego społeczeństwa (Irlandii) oraz jego przyczynach, pisze Michael Paul Gallagher w książeczce (16) Zaradź memu niedowiarstwu.

Skoro zawędrowaliśmy na Wyspy Brytyjskie, warto polecić cykl angielskich podcastów (17) Belief (http://www.bbc.co.uk/programmes/b0071lcf), w których brytyjscy i amerykańscy intelektualiści i twórcy mówią o swojej wierze/niewierze oraz wędrówce od jednej do drugiej i odwrotnie. Wśród rozmówców m.in. Roger Scruton, Oliver Sacks, Ben Kingsley czy Melvyn Bragg. Natomiast z publikacji niedostępnych jeszcze po polsku (i wracamy tym samym do filozofii) Charlesa Taylora (18) A Secular Age (2007) – wnikliwe studium sekularyzmu, jego źródeł i konsekwencji dla wiary.

W następnym numerze tekst Marty Duch-Dyngosz Katoliccy niewierzący o tym, co to znaczy być niewierzącym w katolickim kraju i czy polscy niewierzący są prześladowani, a także o wielu twarzach ateizmu w Polsce.

 
 

Dołącz do nas!

Prenumeratorzy zyskują więcej.

Zobacz ofertę!

Prenumerata