70 lat tradycji. Inspirujemy Prowokujemy Dyskutujemy

Inspiracje

Polska Szkoła Dokumentu to nazwa serii wydawniczej, w ramach której Polskie Wydawnictwo Audiowizualne (obecnie Narodowy Instytut Audiowizualny) wydało w ostatniej dekadzie zbiór albumów DVD z filmami kilku czołowych reprezentantów polskiego kina dokumentalnego.

Do każdego zestawu płyt dołączona została książeczka zawierająca artykuły poświęcone zamieszczonym na nich filmom. Każdy album prezentuje jednego wybranego twórcę, wyjątek stanowią tylko dwa zestawy. Pierwszy, zawierający filmy z „czarnej serii”, oraz drugi, zatytułowany Dokumentalistki, z filmami Danuty Halladin, Krystyny Gryczełowskiej i Ireny Kamieńskiej. Albumy monograficzne zawierają wybrane filmy Andrzeja Munka, Kazimierza Karabasza, Władysława Ślesickiego, Krzysztofa Kieślowskiego, Marcela Łozińskiego, Pawła Łozińskiego, Macieja Drygasa, Marka Piwowskiego, Jacka Bławuta i Marii Zmarz-Koczanowicz.

Pośród rozlicznych lektur poświęconych „polskiej szkole dokumentu” znajdują się pozycje napisane przez filmoznawców, a także książki autorstwa samych dokumentalistów. Spośród tych ostatnich w pierwszej kolejności należy wymienić trzy książki Kazimierza Karabasza. Cierpliwe oko (Warszawa, 1979) to dziennik reżysera z kilku miesięcy realizacji zdjęć do filmu Przenikanie, wzbogacony o uwagi na temat wybranych zagadnień warsztatowych. Bez fikcji – z notatek filmowego dokumentalisty (Warszawa, 1985) zawiera, m.in. trzy obszerne wywiady poświęcone metodom realizacji filmowych dokumentów, jakie autor przeprowadził z Tadeuszem Makarczyńskim, Janem Łomnickim i Krzysztofem Kieślowskim.

Karabasz objaśnia własne strategie autorskie, komentując realizacje różnych swoich filmów w Odczytać czas (Łódź, 1999). W książce pod redakcją Bożeny Janickiej i Andrzeja Kołodyńskiego Chełmska 21. 50 lat Wytwórni filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie (Warszawa, 2000) można zapoznać się z wypowiedziami i wywiadami z dwudziestoma trzema dokumentalistami, którzy tworzyli filmy w warszawskiej wytwórni. W tajniki warsztatu filmowego, tak ważnego dla polskiej sztuki dokumentu, wprowadzają książki Lidii Zonn: O montażu w filmie dokumentalnym (Warszawa, 1986) i O montażu w filmie (Warszawa, 2001), zawierające wnikliwe analizy wybranych filmów oraz zbiór wywiadów z polskimi montażystkami W montażowni – wczoraj (Łódź, 2008).

Pośród autorskich wypowiedzi samych twórców trzeba także wymienić wznowioną ostatnio przez Wydawnictwo Znak autobiografię Krzysztofa Kieślowskiego O sobie (Kraków, 2012), w opracowaniu Danuty Stok, zawierającą rozdziały omawiające okoliczności powstania wybranych dokumentów reżysera. Własne poglądy na film dokumentalny oraz metody i okoliczności ich realizacji prezentuje Jacek Bławut w książce Bohater w filmie dokumentalnym (Łódź, 2010).
Spośród monografii poświęconych twórcom z „polskiej szkoły dokumentu” wymienić należy także kilka pozycji napisanych przez filmoznawców. Wszystkie one zawierają omówienia twórczości reżyserów dokumentalistów również w kontekście dokonań innych współczesnych im twórców polskiego dokumentu. Wyżej podpisany podpisany jest autorem dwóch z nich: Dokumenty Kieślowskiego (Poznań, 2002) oraz Kino dokumentalne Kazimierza Karabasza (Poznań, 2009). Marek Hendrykowski napisał monografię Marcel Łoziński (Warszawa, 2008) i jest ponadto redaktorem naukowym tomu zbiorowego Wojciech Wiszniewski (Poznań, 2008), opracowania poświęconego czołowemu twórcy z nurtu dokumentu kreacyjnego.

Warto także polecić książki będące syntezami wybranych okresów z dziejów polskiego kina dokumentalnego. Jolanta Lemann-Zajiček jest autorką książki Kino i polityka. Polski film dokumentalny 1945-1949 (Łódź, 2003), omawiającej realia, w jakich powstawały pierwsze filmy dokumentalne w powojennej Polsce. Okres poprzedzający obszernie omawia Stanisław Ozimek w monografii Film polski w wojennej potrzebie (Warszawa, 1974). Lemann-Zajiček jest także autorką rozdziału Film dokumentalny w książce Film. Kinematografia, pod redakcją Edwarda Zajička (Warszawa, 1994), która stanowi syntetyczne omówienie dziejów rodzimego kina faktów od początku XX w. do 1989 r. Podobny charakter ma książka Bronisławy Stolarskiej Polski film dokumentalny 1945-1980 (Łódź, 1983). Alicja Iskierko, na bieżąco komentująca na łamach prasy filmowej dokonania polskich dokumentalistów w latach 70., jest autorką książki Znajomi z kina. Szkice o polskim filmie krótkometrażowym (Warszawa, 1982).

Na temat współczesnych nawiązań do tradycji „polskiej szkoły dokumentu” oraz dorobku naszych dokumentalistów po 1989 r., piszą autorzy w dwóch tomach zbiorowych: Klucze do rzeczywistości. Szkice i rozmowy o polskim filmie dokumentalnym po roku 1989, pod redakcją Małgorzaty Hendrykowskiej (Poznań, 2005) oraz Zobaczyć siebie. Polski film dokumentalny przełomu wieków, pod redakcją Katarzyny Mąki-Malatyńskiej i wyżej podpisanego (Poznań, 2011). Lekturę tych pozycji – do których dodać należy monograficzny numer „Kwartalnika Filmowego” (1998, nr 23), poświęcony filmowi dokumentalnemu – warto uzupełnić oglądając wybór ważniejszych dokumentów ostatnich lat, jaki ukazał się przed kilkoma miesiącami na DVD w zestawie zatytułowanym Oblicza polskiego filmu dokumentalnego.

 
 

Zapisz się do newslettera!

Otrzymasz 35% kod rabatowy na dowolny numer miesięcznika oraz informacje o promocjach, wydarzeniach i spotkaniach autorskich

email marketing zapewnia MailPlanner

Newsletter