To tylko 18 kilometrów od Rzeszowa, a tak daleko od Polski. Dolina Strugu zapraszała do siebie polityków, żeby przyjrzeli się, co i jak można samemu dla siebie zrobić, ale nikogo to nie zainteresowało.
   Dolina Strugu - cztery gminy nad skromną rzeczką w uroczym podgórskim pejzażu, z jednym miłym, ale zabiedzonym (kiedyś) dwutysięcznym miasteczkiem Tyczynem - zaczęła wchodzenie w gospodarkę rynkową od... własnej telefonii. Wrócił był ze Stanów Zjednoczonych przywódca Solidarności Rolników Indywidualnych, niezapomniany Józef Ślisz, który nigdy niczego sobie w życiu publicznym nie załatwiał. Farmerzy ze Środkowego Zachodu USA zaprosili go do siebie i tam zetknął się z lokalnymi spółkami, towarzystwami i spółdzielniami telefonicznymi. Wielkiej korporacji ATT wypadało za drogo ciągnąć tyle kabla do tak niewielu abonentów - wobec tego tamtejsi farmerzy stelefonizowali się sami. Józek tę ideę przywiózł do Polski - z tego narodziły się dwie spółdzielnie telefoniczne: w jego rodzinnej Łące i w Chmielniku Rzeszowskim, czyli w Dolinie Strugu.
   Nie do pokonania była biurokracja polskiej telefonii, ale w jej władzach rzeszowskich znalazł się mądry człowiek, który na przekór monopolowi umożliwił formalne założenie tych dwóch spółdzielni. Farmerzy amerykańscy załatwili i poręczyli kredyt w imieniu najlepszego w świecie producenta sprzętu telefonicznego Northern Telecom i dzięki temu ruszyła spółdzielnia telefoniczna w Chmielniku Rzeszowskim. Była to rewolucja w polskiej telefonii. Rewolucja, która nie poruszyła ani innych społeczności lokalnych, ani naszych liberałów, którzy - idąc tym tropem - powinni byli zdemonopolizować telefonię, przekazując lokalne sieci operatorom lokalnym (w Finlandii na przykład sieć ogólnokrajowa powstała z porozumienia lokalnych operatorów telefonicznych). Dolina Strugu stelefonizowała się sama i błyskawicznie. Co więcej, dziś za rozmowy lokalne nie płaci się tam nic poza abonamentem, wpływy zaś z niego starczyły nie tylko na spłatę kredytu od Northern Telecom i na bieżące utrzymanie sieci kilku tysięcy telefonów, ale i na zafundowanie abonentom mającym kłopoty kardiologiczne końcówek do EKG umożliwiających wykonanie badania w Rzeszowie! Dolina Strugu pokazała, jak nas wszystkich okrada monopol Telefonii Polskiej S.A.
   Dziś w Tyczynie, w ładnie odrestaurowanych budynkach, działa... szkoła wyższa; Dolina Strugu zaś sama dba o miejsca pracy dla tych wszystkich, którzy stracili zatrudnienie w Rzeszowie. Punkt wyjścia do rozwoju różnych własnych inicjatyw był prosty: pytanie, co i gdzie da się sprzedać z tego, co może zaoferować Dolina Strugu. Rynek był pod ręką i oczywisty: duże miasto, Rzeszów. Zaczęła więc Dolina Strugu od przedsiębiorstwa eksploatacji miejscowych wód mineralnych. Najpierw jedna ciężarówka powiozła do Rzeszowa butelki wody "Alfred", by dostarczać ją mieszkańcom miasta do domów. Teraz woda "Alfred" jeździ do Rzeszowa, do stałych odbiorców, kilkunastoma samochodami. Tak samo jest z innymi produktami. Dolina Strugu inwestuje we własną suszarnię owoców, we własną zamrażalnię, w elewator. Ludzie uczą się gospodarować na swoich dość nędznych gruntach z myślą o realnej sprzedaży tego, co wyprodukują, poczynając od czystego mleka. A wody mineralne posłużą, być może, w przyszłości do uruchomienia kąpieliska i lecznictwa.
   Doliny Strugu nie hamuje samozachwyt. Owszem, ludzie tam kłócą się, niektórzy wręcz nie lubią się nawzajem, ale szefowie czterech gmin współpracują i zgodnie obmyślają dalszą ekspansję. Tej ekspansji posłuży i napływ turystów - przede wszystkim wycieczkowiczów z pobliskiego Rzeszowa, którym w tej pełnej wdzięku okolicy zapewniono prześliczne ścieżki rowerowe.
   Na koniec pewien drobny, ale istotny szczegół: proboszczowie tych kilku parafii Doliny Strugu uczą swoich wiernych także wiary w przyszłość i wiary w siebie, a każdy spisał historię swojej parafii i swojej miejscowości.
   Najtrudniejszym problemem Doliny Strugu są ci, którzy straciwszy pracę w Rzeszowie, stracili też wiarę w przyszłość; ci, których trudno przekonać, że "warto" i że "da się". To blisko dziesięć procent mieszkańców Doliny - bezrobotnych i pozostających pod opieką społeczną reszty mieszkańców. Rozwój nowych przedsiębiorstw właśnie dla nich oznacza przyszłość.

STEFAN BRATKOWSKI, ur. 1934, dziennikarz, publicysta, pisarz. B. prezes SDP. Autor wielu książek, m.in.: Księga wróżb prawdziwych (1969), Oddalający się kontynent (1978), Nowy Marsyliusz czyli społeczeństwo inteligentne (1981), Najkrótsza historia Polski (1999), Pod wspólnym niebem (2001).