SHOAH pamięć zagrożona? PRAWDA O CZASACH ZAGŁADY: O CZYM POLACY NIE CHCĄ PAMIĘTAĆ POLACY I SHOAH - MANIPULACJE, MITY I STEREOTYPY CO WYDARZYŁO SIĘ W JEDWABNEM I EJSZYSZKACH? JAK PRZEZWYCIĘŻAĆ WZAJEMNE UPRZEDZENIA POLACY I ŻYDZI PO PIELGRZYMCE JANA PAWŁA II

Od redakcji

   Upłynęło już ponad pół wieku od Holokaustu, a dyskusje wokół tej tragedii nie ustają. Organizowane są sympozja i kongresy, kontynuowane badania, publikowane nowe książki - wydaje się nawet, że zainteresowanie nią rośnie. Przed kilkoma miesiącami kilkuset uczestników światowego kongresu w Sztokholmie zastanawiało się na przykład nad sposobami nauczania o Shoah.
   Ale nie ustają też kontrowersje z tym wydarzeniem związane, bowiem jedni zmagają się z głębokim poranieniem, wyniesionym z czasów Zagłady, inni muszą podejmować bolesny rachunek sumienia - choćby z grzechu obojętności. Shoah skłania do oddania hołdu wszystkim ofiarom, a jednocześnie bywa przyczyną ich "pośmiertnej rywalizacji". Wywołuje głęboką potrzebę solidarności i współdziałania - dla zapobiegania podobnym tragediom - a równocześnie współpracę tę utrudnia, ponieważ rozbieżności w sferze znajomości i rozumienia tej katastrofy bywają bardzo wielkie; w dodatku wzmacniane są nieraz przez ożywianie starych mitów i przez nowe manipulacje.
   W gąszcz problemów i kontrowersji związanych z Zagładą - w Izraelu, w Ameryce i w Polsce - a także w trudną materię stosunków polsko-żydowskich wprowadza nas esej Zdzisława Krasnodębskiego. Do drukowanych w numerze tekstów, które rozwijają stanowisko autora Listu z Tel Awiwu, polemizują z nim, korygują, uzupełniają, ale zawsze szukają dróg oczyszczenia i porozumienia, dodajemy szereg innych - pogłębiających i rozszerzających naszą debatę - zamieszczonych stronach:

• 3 Od redakcji
• 4 DIAGNOZY
  Korupcja - czy ryby nadal nie biorą?, Wiktor Osiatyński
• 9 Przywracanie pamięci. List z Tel Awiwu, Zdzisław Krasnodębski
  Obok uniwersalnego znaczenia Holokaustu jest też sens specyficznie polski. Powinniśmy bronić i strzec jako podstawy naszego politycznego porządku, "źrenicy naszej wolności", zasady, że III Rzeczpospolita nie różnicuje swych obywateli według ich narodowości, że mają oni równe prawa i równe obowiązki oraz że o byciu Polakiem nie stanowi pochodzenie etniczne. Taka jest zresztą nasza tradycja - tradycja I Rzeczypospolitej. Ta republikańska tradycja może być jednym z najważniejszych wkładów Polski do nowej Europy.
• 25 Kłopoty z pamięcią, Konstanty Gebert
  Polacy Zagładę odnotowali dość pobieżnie, gdyż dotyczyła nie ich i po części dokonała się poza zasięgiem ich wzroku, w gettach i obozach. To zaś, co zostało z Zagłady zapamiętane i podane dalej, to przede wszystkim to, co chciano zapamiętać i utrwalić: współczucie, solidarność, pomoc. Szmalcownicy nie zostawili swoich pamiętników. Ale pamięć żydowska ich zapamiętała. Zapamiętała dokładnie. Szantażystów, denuncjatorów, prześladowców.
  
• 34 Wyjść z niewoli uprzedzeń, Władysław Bartoszewski
  Nie zamierzam tłumaczyć tych współobywateli, którzy mimo straszliwej kaźni narodu żydowskiego mają czelność głosić poglądy antysemickie. Trzeba jednak pamiętać (wbrew propagowanym dziś hasłom "wybierzmy przyszłość"), że przez ostatnie półwiecze Polska pozostawała krajem zniewolonym i proces pojednania między Polakami i Żydami był znacznie utrudniony.
  
• 41 Rozbrajać własne mity, Hanna Świda-Ziemba
  Szansa na budowę porozumienia pojawia się wówczas, gdy mitom na temat nas samych przeciwstawimy nie ich krytykę, lecz prawdę o nas samych, nawet jeśli ta prawda może być dla nas także przykra, jeśli obnaża takie strony polskiego społeczeństwa, których wolelibyśmy nie dostrzegać.
• 49 Zacząć od siebie, Wojciech Roszkowski
  Jeden niezrównoważony pogląd łatwo rodzi niezrównoważone reakcje. Dopuszczanie do tego, by Holocaust dalej dzielił Polaków i Żydów jest pośmiertnym triumfem jego sprawców.
• 55 Czy istnieją odrębne pamięci o Shoah: polska i żydowska?, Feliks Tych
  Nie ma jednej polskiej prawdy o Zagładzie, o postawach społeczeństwa polskiego w tamtym straszliwym czasie. Bohaterstwem jednych ludzi czy grup nie sposób obdzielić całego społeczeństwa, podobnie jak niegodziwości jednych przedstawicieli danego narodu nie przenoszą się automatycznie na ich współziomków.
• 63 Uczmy się być razem, Israel Gutman
  W Polsce brak powszechnej świadomości cywilizacyjnego znaczenia Holokaustu, nie jest też na ogół właściwie oceniane zło antysemityzmu. Polacy mówią, że oni również cierpieli i ponieśli ogromne straty. To prawda, ale martyrologia Polaków była jednak innego rodzaju - Polaków nie skazano na śmierć jako cały naród.
  
• 67 POLOWANIE NA IDEE
  Dzielić cudzy ból, Rozmawiają: ks. Michał Czajkowski, Andrzej Friszke, Stanisław Krajewski i Stefan Wilkanowicz
  
• 83 TEMATY I REFLEKSJE
  Medytacja o Jad Waszem, Donald Nicholl, tłum. Ł. T.
  
• 87 POLEMIKI
  O centrali rybnej i metafizyce negatywnej, Krzysztof Dorosz
  
• 94 BIBLIA A ŚWIAT WSPÓŁCZESNY
  Biblijne błogosławieństwo starości, Anna Świderkówna
  
• 101 RUBRYKA POD RÓŻĄ
  Wszystko fruwa, Małgorzata Łukasiewicz
  
• 105 ZDARZENIA - KSIĄŻKI - LUDZIE
  • 105 Szwajcarski rachunek sumienia wobec Żydów, Ks. Jan Kracik
    
  • 111 Wszystko jest postmodernizmem, Ryszard Legutko
    
  • 120 Oko w oko z nicością, Paweł Such
    
  • 129 Kronika mesjańska, Adam Lipszyc
    
  • 135 Czy Hitler był zły, Joanna Petry Mroczkowska
    
  • 141 Kościół, Synagoga, dialog, Sławomir Buryła
    
  • 146 Boskie i cesarskie, Jarosław Gowin
    
  • 151 Zwyczajny diabeł, Krzysztof Biedrzycki
    
  • 157 Beksiński abstrakcjonista, Lechosław Lameński
• 160 KOŚCIÓŁ - MÓJ DOM
  Pielgrzymka, Janusz Poniewierski
  
• 165 JEDENASTA WIECZOREM
  Zaskoczenie, Małgorzata Borkowska OSB
  
• 168 Sommaire