Rocznik 2000

 Fundacja

HINDUIZM CZY ŻYCIE JEST SNEM? TAJEMNICA MAJI ŚCIEŻKI MORALNEGO SAMODOSKONALENIA CHRYSTUS JOGINEM? DOSTOJEWSKIEGO PRZECZUCIA TEOLOGICZNE

    Pierwsze spotkanie chrześcijaństwa i hinduizmu miało miejsce jeszcze w czasach apostolskich; tradycja indyjska głosi, że Ewangelia dotarła do tego kraju za sprawą św. Tomasza. Spotkanie to nie było jednak spotkaniem dialogicznym – św. Tomasz poniósł śmierć męczeńską. Kilkanaście wieków później do Indii docierać zaczęli portugalscy misjonarze, ale nie odnieśli wielkich sukcesów. Nie szukali zresztą dialogu, chcieli przede wszystkim nawracać. Ta sytuacja – z pewnymi zmianami – trwa do dzisiaj: dialog pomiędzy chrześcijaństwem a hinduizmem jest bardzo ograniczony. Wśród wielu przyczyn tego stanu wskazać należy jedną zasadniczą: zupełnie inne pojmowanie rzeczywistości i – związane z tym – odmienne rozumienie religii.

    W niniejszym numerze nacisk kładziemy więc przede wszystkim na przybliżenie owego rozumienia. Kwestię dialogu międzyreligijnego „Znak" podejmował już bowiem wielokrotnie wcześniej (ostatnio artykułem Macieja Bielawskiego OSB Krzyż i tęcza – nr 521, 10/1998); nowy etap w tej dziedzinie otworzy być może listopadowa pielgrzymka Jana Pawła II do Indii. Dla nas samych owo rozpoznawanie hinduizmu było trudną, ale inspirującą przygodą. Wciąż nierozwiązana pozostaje kwestia, jak opisać fenomen tej religii, posługując się siatką pojęć stworzoną w obrębie naszej kultury (z naszej perspektywy doktryna hinduizmu jest pełna sprzeczności). Ale wysiłek podejmować warto: hinduizm jest dziś znacznie bliżej naszych granic (tak państwowych, jak – przede wszystkim – duchowych), niż się nam wydaje...

• 3 Od redakcji
• 4 Hinduizm – jedność w różnorodności Marta Kudelska
  
  „Głównym źródłem myśli indyjskiej jest wielki mit o Puruszy, o akcie rytualnego samopoświęcenia, w którym Bóg daje początek światu, a ludzie, podążając za boskim wzorcem, łączą się na powrót z Bogiem. Akt stworzenia świata jest tym samym aktem, poprzez który świat zostaje skonsumowany, jest oddaniem własnego życia. Ale równocześnie to, co jest Jednym, staje się w wyniku samopodziału wielością, różnorodnością, każde życie staje się częścią umysłu Boga".
• 31 Zagadka Maji Heinrich Zimmer, przeł. Maciej Szymański
  
  „Dzięki zdolności samoprzemiany energia pierwotnego chaosu wytwarza lub przyjmuje zróżnicowane formy, którym przysługuje ograniczony w czasie żywot i ograniczona świadomość jaźni indywidualnej. Przez pewien okres żywi je i wspiera życiodajnym sokiem. Potem znów, bez litości i nie czyniąc rozróżnień, sprawia, że roztapiają się na powrót w anonimowej energii, z której powstały. Tak działa i taką ma naturę Maja – wszechpochłaniające łono".
• 41 O porannej recytacji, ogniowej ofierze i stworzeniu świata. Hinduizm w najstarszych tekstach wejdyjskich Joanna Jurewicz
  
  „Kreacja jest aktem niebezpiecznym dla Stwórcy, który może zostać unicestwiony przez swoje stworzenie. Istotę bowiem Absolutu w myśli wedyjskiej stanowi wolność nie poddająca się żadnym ograniczeniom wyrażającym się w jakichkolwiek atrybutach, nawet w tych, które z punktu widzenia naszej kultury gwarantowałyby właśnie jego absolutność. Pradźapati nie mówi: 'Jam jest, który jest'. Wręcz przeciwnie, powiada on nam jakby: 'Jam jest Bogiem, którego może nie być' ".
• 52 Tantryczne tradycje Indii, Marzenna Czerniak-Drożdżowicz
  
  „Dzięki właściwej dyscyplinie i spełnianiu odpowiednich rytuałów adept tradycji tantrycznych, bez mediacji kapłanów, ale pod okiem nauczyciela-mistrza, mógł osiągnąć własne cele, decydując, co jest dla niego ważniejsze: samo zbawienie czy też zyskanie władzy nad światem dzięki opanowaniu boskich energii".
• 64 Bhakti – indyjska droga pobożności, Przemysław Piekarski
  „Epoka bhakti przynosiła nowe odmiany miłości mistycznej, jak barwy światła rozszczepione przez kryształ. Pod wpływem łaski postawy typowe dla ludzkiej miłości przeradzały się w różne kategorie miłości mistycznej".
• 74 Mędrzec z Góry Świętego Płomienia, Łukasz Trzciński
  
  „Droga ukazywana przez Mędrca z Arunaczali i starożytnych riszich prowadzić ma do szczęścia. Nie polega ono na szukaniu nowych przyjemności, które mogą odejść, bo się pojawiły, ale na odkryciu tego, co jest w nas najbardziej rzeczywiste, samoistne i dlatego nie może minąć".
• 84 Perspektywy indyjskiej demokracji, M. Krzysztof Byrski
  
  „Kasty, jak grodzie w kadłubie statku, chronią demokrację indyjską przed pogrążeniem się w odmętach orientalnego despotyzmu. Przy tendencji do izolowania się od innych grup jest mało prawdopodobne, by można było znaleźć taką płaszczyznę porozumienia, która umożliwiłaby zyskanie powszechniejszego poparcia dla idei pozaparlamentarnego sprawowania władzy".
• 93Joga Jezusa, Jacques Dupuis SJ, tłum. Michał Smoczyński
  
  „Chrześcijańska joga jest w całości skupiona na osobie Jezusa. Poprzez techniki i koncentrację joga zachęca nas do wejścia w synostwo Jezusa w stosunku do Ojca, ruchem, którym ten przychodzi od Ojca i do Niego wraca. Ale trzeba powiedzieć, że jest to możliwe tylko w wierze. To wiara, a nie techniki, potrzebna jest w centrum każdej jogi chrześcijańskiej".
• 102 Dostojewski o duszy i o raju. A także o biesach nihilizmu i nacjonalizmu, Grzegorz Przebinda
• 118 Chrystus w grobie" i rzeczywistość Anastasis. O symbolice grobowej w „Idiocie" Fiodora Dostojewskiego, Elżbieta Mikiciuk
• 131ROZMOWY Z EWANGELISTAMI. Z Łukaszem o spotkaniu z Jezusem w drodze do Emaus, Ks. Tomasz Węcławski
• 134 ZDARZENIA - KSIĄŻKI - LUDZIE
  Epoka, fragment życiorysu, Piotr Wojciechowski
• 143 Ksiądz na ścieżkach mądrości, Ks. Bogusław Mielec
  
• 153 Po co nam filozofia polityczna?, Marek A. Cichocki
  
• 159 Przerwane milczenie, Maria Małgorzata Baranowska
  
• 164Cena rewolucji w Kościele, Jarosław Makowski
  
• 170 Rozgrzeszenie dla faryzeusza, Krzysztof Biedrzycki
  
• 175 LIST Z KOPENHAGI
  Przyczynek, Janina Katz
  
• 178 LISTY DO REDAKCJI
  „Znak" na peryferiach,Mirosław Roman Kaniecki
  
• 180 Cud w małym życiu, Elżbieta Ciyesielska
  
• 183 NOTY
  
• 187 JEDENASTA WIECZOREM
  O podniesieniu ducha (VI), Tomasz a Kempis, tłum. Andrzej Sulikowski
  
• 191 Summary
• 192 Sommaire