Nam, gdy raz młodość minie,
Już na wiek wiekom ginie...
		(Pieśni, 1, XIV)

Cokolwiek raz przeminęło,
Niewrócony koniec wzięło...
		(Pieśni, 2, XV)

We fraszce Do gór i lasów przyroda jest elementem stałym. Góry i lasy przywołuje się jako świadków młodości, niezmiennie trwałych, gdy tymczasem z człowiekiem tyle się działo. „Gdziem potym nie był? Czegom nie skosztował? (...) Dziś żak spokojny, jutro przypasany / Do miecza rycerz; dziś między dworzany / W pańskim pałacu, jutro zasię cichy / Ksiądz w kapitule". Podróżował, zmieniał stroje, szukał sobie miejsca, w zmiennych dekoracjach wypróbowywał różne role, starzał się – słusznie może być przyrównany do Proteusza. Ciągłe zmiany wprawiają w niepokój, ale też chyba fascynują i prowokują. Prowokują, by czasem także samemu nagle coś odmienić. Między sielanką a moralizowaniem otwiera się pole dla kreacji. Obok nawoływań do trafnego rozeznania, cierpliwości i otuchy pojawiają się też inne polecenia. W najbardziej hedonistycznych, plakatowo tchnących renesansową radością życia fragmentach Kochanowskiego roi się od trybu rozkazującego.

Chcemy sobie być radzi?
Rozkaż, panie, czeladzi,
Niechaj na stół dobrego wina przynaszają...
					(Pieśni, 1, IX)

Nam nie lza, jedno patrzać też swej rzeczy:
Niechaj drew do komina,
Na stół przynoszą wina...
					(Pieśni, 1, XIV)

Każ bystre konie zakładać,
A sama się gotuj wsiadać!
Teraz naweselsze czasy...
			(Pieśni, 2, II)

(...) siądź pod mym liściem, a odpoczni sobie!
						(Na lipę)

Odzywa się tutaj już nie głos udzielający życiowej mądrości. To raczej głos reżysera, aranżera, kogoś, kto tym wszystkim kręci. Aranżer urządza nową, lepszą sytuację, nowe „teraz". Energicznie wydaje polecenia, doskonale wie, czego nam potrzeba. Ale konkretna treść poleceń, recepta na „dobrą myśl" mniej się tu chyba liczy (zresztą jest dość konwencjonalna). Siłą aranżera jest raczej sama władcza decyzja, stanowczy gest, pewność własnej sprawczej mocy. Umie jednym słowem skasować to, co było, i zaprowadzić coś nowego. Czarodziejskie zaklęcie-rozkaz z całym triumfem rozbrzmiewa na początku Pieśni XXIV z Ksiąg pierwszych:

Zegar, słyszę, wybija,
Ustąp, melankolija!

W pierwszej linijce słychać jeszcze coś z monotonnego, niewzruszonego tykania konieczności. Dopiero druga radykalnie odmienia sytuację. A nawet jeśli zegar sam z siebie, bo tak właśnie wypadło z ogólnego porządku rzeczy, miał akurat wybić lepszą godzinę, dla pewności przybijmy to – obwieśćmy, zaznaczmy – słowem, jednym suwerennym „ustąp!", które brzmi jak wielkopańskie klaśnięcie w dłonie albo jak tupnięcie. Gdyby nie ta moc słowa, nigdy byśmy tej wiosny z Pieśni II nie zobaczyli. Wiosenny śmiech świata rozlega się też u Daniela Naborowskiego w wierszu Róża:

Wtenczas, gdy róża kwitnie, wszytek się świat śmieje,
Ziemia szatę odnawia, wiatr południ wieje,
Ptacy krzyczą, a piękne zielenią się lasy...

Wiatr „zachodny" Kochanowskiego zmienia się tu w wiatr „południ" – widać obdarzony tą samą ożywczą siłą (zresztą według jednej z odmian rękopisu i tu miał być wiatr „zachodny"). Pozostałe znamiona są niemal identyczne: świat wydobywa się ze znieruchomienia, odzyskuje kolory i głos. Ale skąd róża? (Ta róża przenika potem do wierszy Jarosława Marka Rymkiewicza – Naborowski ma szczęście w historii literatury polskiej: sam jest wielkim poetą i jeszcze pisze o nim inny wielki poeta).

Godna rymu jest róża. (...)
Jesień z owocami,
Lato nie tak wesołe z swymi pożytkami,
Jak róża wiosnę zdobi. Co wiosna jest latu,
To wiośnie jest ozdobą róża swego kwiatu.
Róża, kwiat z kwiatów (...)

„Kwiat z kwiatów" – gramatyczny wyraz najwyższej doskonałości, odpowiadający hebrajskiej formie tytułu Pieśni nad pieśniami. Dowcip wiersza polega na tym, że wiosny wcale nie ma, jest tylko róża, ofiarowana Krzysztofowi Radziwiłłowi. Zakwitła „wśród zimy", ale mówi się wyraźnie, że to „Muza ją rozwiła". Jest czystą kreacją. Róża nie podlega naturalnym prawidłowościom, przeciwnie, sama jest kluczem do wiosny, miłości, urody, bogactwa i w ogóle wszelkich tajemnic i obietnic. Inaczej niemożliwy byłby ten cud równoważni, już całkiem barokowo asymetrycznej, utrzymującej się ponad prawami przyrody własną czarodziejską mocą:

Wtenczas, gdy róża kwitnie, wszytek się świat śmieje.

Cytaty według: