Karl Barth, Erik Peterson grudzień 2019

Listy o konwersji

Korespondencja Petersona i Bartha to historia 40-letniej relacji między dwoma wybitnymi XX-wiecznymi teologami. Jedną z prób dla ich przyjaźni była decyzja pierwszego z nich o konwersji na katolicyzm. Drugi przyjął ją z koleżeńskim zrozumieniem, ale też z wyraźną dogmatyczną dezaprobatą.

Artykuł z numeru

Wierzę, wątpię, odchodzę

Wierzę, wątpię, odchodzę

Rzym / Valle Giulia /

ul. Monti Parioli / Villa S. Francesco,

Sylwester (31 grudnia) 1930 r.

Drogi Panie Barth!

Chciałbym Panu zakomunikować, że w Boże Narodzenie przyjęto mnie do Kościoła katolickiego. Poinformowałem już władze duchowne i administracyjne Kościoła ewangelickiego, że w tych okolicznościach składam rezygnację z tytularnej profesury w Bonn. Będę się starał znaleźć inne stanowisko poza Nadrenią.

Czy mam jeszcze dodawać, że zdecydowanie się na ten krok było straszliwie trudne? Że prawdziwie pokochałem Kościół ewangelicki i że nie przestaję go kochać? Że wielkim ciężarem jest dla mnie świadomość zasmucenia tak wielu ludzi, z którymi byłem związany? Że gorzka jest dla mnie świadomość zerwania więzi wierności? Z pewnością nie ma potrzeby, abym raz jeszcze wyraźnie to podkreślał. Kto mnie chociaż trochę poznał, ten wie, że rozpacz towarzysząca mi w ostatnich latach brała się z beznadziejnych wysiłków, aby odsunąć od siebie Bożą Prawdę, która wymagała ode mnie podporządkowania się.

Wiem, że teraz będą się na mnie oburzać. Jedni powiedzą, że było to wiadome już od dawna, drudzy będą mówić o dwulicowości, a jeszcze inni będą mnie besztać jako niepoprawnego romantyka.

Proszę jednak wziąć pod uwagę, że mam 40 lat, że zrezygnowałem z rodziny, zawodu i pozycji społecznej. Przez 20 lat uprawiałem teologię. Do tego, co zrobiłem, przymusiło mnie własne sumienie, abym mógł uniknąć odrzucenia przez Boga. Kto mnie teraz sądzi, temu należy powiedzieć, że od jego wyroku odwołam się do Sądu Bożego.

Przyjmuję, że w takiej czy innej formie upubliczni Pan w Bonn treść tego listu. Proszę potraktować go równocześnie jako odpowiedź na Pana ostatnie pismo. Pozdrawiam raz jeszcze wydział, z którym byłem związany.

Pozostaję in Christo

 

Szczerze oddany

Erik Peterson

Bonn, 2 stycznia 1931 r.

Drogi Panie Peterson,

Pański list dotarł do mnie pół godziny temu. Chcę Panu na to powiedzieć właściwie tylko jedno: także po decyzji, którą Pan podjął, myślę o Panu tylko dobrze, i że w tej nowo zaistniałej między nami sytuacji odnajduję się nawet lepiej niż wcześniej. Przez pewien czas uważaliśmy, że jesteśmy jednomyślni w trosce o aktualną sytuację ewangelickiego Kościoła i ewangelickiej teologii. Później, gdy odpowiedzi, których na tę sytuację teoretycznie i praktycznie udzielaliśmy, okazały się bardzo odmienne, musieliśmy uświadomić sobie, że różnimy się już w tym punkcie. Pomimo wszystkiego, co w kwestiach naukowych Panu zawdzięczam, nie mogłem zaakceptować pozytywnego kierunku, który, jak dostrzegałem, obrał Pan w myśleniu i działaniu.

Także i teraz absolutnie nie mogę zaaprobować Pana decyzji co do samej materii, której ona dotyczy. Papież jest przecież Antychrystem.

Ta dezaprobata dotyczy jednak zasadniczej postawy, jaką przyjął Pan jeszcze jako ewangelicki profesor teologii. To, co stało się teraz, jest tej postawy konsekwencją, którą ja – jakkolwiek bardzo ubolewam nad tym koniecznym wynikaniem – właśnie jako konsekwencję przyjmuję mimo wszystko z pewnym odczuciem ulgi. Wie Pan przecież, jak mniej więcej rok temu kwestionowałem to, że wydawał się Pan nie chcieć przechodzić od teologii ewangelickiej do teologii katolickiej, lecz do czegoś w rodzaju „pomiędzy” [chodzi prawdopodobnie o list z 15 października 1929 r.]. Również mój ostatni list był jeszcze utyskiwaniem na to, że nie jestem w stanie postrzegać stanowiska zajmowanego przez Pana jako realistycznie odpowiedzialnego. Widzieć Pana w tego typu „pomiędzy” z pewnością podważyłoby w dłuższej perspektywie zaufanie, którym Pana darzę. Pozwolę sobie w tym momencie – od razu wraz z prośbą o wybaczenie – powiedzieć, że wątpiłem, czy na ten uczyniony przez Pana krok ma Pan wystarczająco dużo energii i czy nie za wiele satysfakcji dostarcza Panu pozycja outsidera w stylu Overbecka. Zdobył i stworzył Pan w tej kwestii jasność i cieszę się z tego powodu, aczkolwiek bardzo żałuję, że nie dokonało się to w drugą stronę.

Krok ten nie rozwiąże Pana życiowego problemu. Być może największe trudności są jeszcze ciągle przed Panem. Póki co jednak musiał Pan tak właśnie postąpić. Z mojej strony może Pan liczyć na szacunek wobec postawy konieczności i szczerości, w której musiał Pan podjąć taką właśnie decyzję, oraz na przyjacielskie przyjęcie Pana na dalszej drodze, chociaż już pierwsze źródła, z jakich wypływa Pana wybór, są mi całkowicie obce. Nie potrzebuję pisać Panu o swoim ubolewaniu nad ewangelickim Kościołem i jego teologią, które w ten sposób Pana tracą; myślę też o zgorszeniu, jakie wywoła ta wiadomość; jeszcze bardziej myślę o kimś, kto wobec Pana przykładu poważnie zastanowi się, czy za Panem nie podążyć, i myślę z nie mniejszą troską o wielu nowych podłościach, które o naszej stronie przy tej okazji będzie się mówić w domach i głosić na dachach. Pan o tym wie: nie jesteśmy w tak korzystnej sytuacji, aby łatwo przyjmować tego typu ciosy. To wszystko jednak również musi się dopełnić. Także pod tym względem z pewnością lepsze jest, że opuszcza nas Pan od razu całkowicie i przystępuje Pan do tych innych, niż gdybyśmy ciągle jeszcze cicho oczekiwali od Pana tego, czym Pan już przecież od dawna nie mógł dla nas być i czego już Pan od dawna nie mógł dać. Te wszystkie bolesne sprawy, które mogą jeszcze z tego faktu wyniknąć, znajdują się w Bożych rękach i zaowocują jeszcze swoim własnym dobrem. Także i z tej strony nie widzę powodu, aby zmienić moje nastawienie wobec Pana. Ostatnimi laty miałem okazję poznać wielu katolików, z którymi, chociaż równocześnie uważam ich za błądzących, czuję się bardziej w jednym Kościele niż z wieloma ewangelikami. Do tej grupy będę w przyszłości zaliczał także Pana.

A teraz jeszcze kwestia praktyczna. Zależy mi na tym i także pewnie Panu musi na tym zależeć, aby przynajmniej do pewnego stopnia, w miarę możliwości, ukrócić bezsensowną gadaninę, która towarzyszy zwykle tego typu wydarzeniom. Cóż można uczynić? Chciałbym złożyć Panu następującą propozycję: list, który napisał Pan do mnie, jest w swoim spokojnym i poważnym tonie tak znakomitym świadectwem, że – jak myślę – kto nawet tylko w połowie czyni użytek ze swojej rozumności, po przeczytaniu tego listu mimowolnie zapanuje nad swoim językiem. Sam Pan zaznaczył, że mogę i powinienem upublicznić go w Bonn „w takiej czy innej formie”. Czy zgadza się Pan – a chodzi tu już nie tylko o Bonn – aby przekazać list K.L. Schmidtowi w celu opublikowania go w „Theologische Blätter”? Wydaje mi się, że ten list to najlepsze wyjaśnienie Pana decyzji, a właśnie forma prywatnego listu opublikowanego za zgodą autora odbierze z góry temu tłumaczeniu się wszelki posmak czegoś sensacyjnego, który pojawiłby się w innych okolicznościach. Proszę, aby odniósł się Pan do tego pomysłu w paru słowach.

Chciałbym znać także Pański adres na najbliższe miesiące. Pracuję z dużym mozołem nad niewielką książeczką o Anzelmie z Canterbury [książka ta ukazała się pt. Fides quaerens intellectum], którą chętnie bym Panu przysłał, teraz, gdy sprawy zaszły już tak daleko – tym bardziej gdy Pan być może sam miałby zostać benedyktynem [znane były sympatie Petersona do benedyktynów oraz jego osobiste z nimi relacje]!

Niech Pan bywa zdrów i w każdym razie niech ten mój osąd na Pana temat nie będzie źródłem gorzkich myśli. Proszę iść do przodu, a przy okazji dać mi jakiś znak o sobie. Latem 1929 r. poznałem w Watykanie monsignore [Paula Marię] Kriega, kapelana Gwardii Szwajcarskiej. Jeśli Pan także go zna, to proszę go może ode mnie pozdrowić. Równie dobrze mogłem mu jednak nie zapaść jakoś szczególnie w pamięć.

Z serdecznym pozdrowieniem

Szczerze oddany [Karl Barth]

 

Tłumaczył Piotr Napiwodzki

Źródło: Erik Peterson, Theologie und Theologen. Band 9/2: Ausgewählte Schriften. © Echter Verlag Würzburg 2009, s. 301 oraz s. 303–306.

W nawiasach kwadratowych zamieszczono skrócone wersje przypisów niemieckiego wydawcy listów Petersona. Tytuł pochodzi od redakcji.

Kup numer