|
TEMAT MIESIĄCA:
Śmierć i medycyna
Póki jeszcze jesteśmy… (fragment)
BARBARA CHYROWICZ SSpS
Nie możemy być pewni, że nigdy nie zmienimy zdania ani że nie
będziemy mogli zaakceptować stanu rzeczy, który dzisiaj wydaje się
nam nie do przyjęcia.
Wciąż jeszcze tutaj jesteśmy, ale coraz trudniej pozbyć się myśli, że nie będzie to trwało
wiecznie. Najpierw brak kolejnej kreski na futrynie drzwi sygnalizujący, że przestaliśmy
rosnąć, a potem, z upływem lat, schody stają się coraz wyższe, druk coraz mniejszy,
bliscy i znajomi mieszkają coraz dalej i właściwie nie wiadomo dlaczego, coraz ciszej
mówią. Zimy jakieś nie te, co dawniej, młodzi mają coraz bardziej wywrotowe pomysły
(chociaż tak niedawno to my byliśmy awangardą), a na cmentarzach coraz więcej znajomych.
Drzewa coraz wyższe, a my pochyleni… I tylko czas pędzi w zawrotnym tempie,
odwrotnie proporcjonalnie do coraz to wolniejszych kroków.
Nieuchronnie zmierzamy do kresu życia. Kres ten nie podlega naszemu wyborowi,
możemy go co najwyżej przyśpieszyć bądź starać się opóźnić. Paradoksalnie, zarówno
w jednym, jak i w drugim często oczekujemy pomocy współczesnej medycyny: bądź to
domagając się pomocy w eutanazji, bądź to spodziewając się, że dzięki osiągnięciom
medycyny uda się nam przedłużyć życie. Trudno nam zaakceptować własne przemijanie.
Ponieważ nie mamy żadnej władzy nad nieuchronnie czekającą nas śmiercią, staramy
się ją wyegzekwować przynajmniej nad czasem i sposobem umierania. Chcemy
decydować, „kiedy umierać”, jeśli już nie możemy decydować, „czy umierać”, a że kresowi
naszego życia i umieraniu może towarzyszyć brak rozumnej i wolnej ekspresji, to
zostawiamy zawczasu testamenty. Póki jeszcze jesteśmy… Najczęściej są to dyspozycje
dotyczące zgromadzonego za życia majątku, ostatnio też nierzadko czasu i sposobu,
w jaki chcemy umierać. Jakkolwiek by było, umierając, zawsze coś oddajemy – dla
wierzących jest to przede wszystkim oddanie duszy Bogu; niezależnie zaś od naszych przekonań na temat transcendencji oddajemy nasze ciało ziemi, a rzeczy materialne bliskim.
Bez względu bowiem na nasze wyobrażenie o tym, co czeka nas po śmierci, nie
mamy wątpliwości co do tego, że wszelkie „akcesoria” będą nam już zbędne. Lata ciułania,
gromadzenia i kolekcjonowania pójdą na marne – przynajmniej jeśli chodzi o nas!
Zawsze jednak są bliscy, można im zostawić zgromadzony z takim trudem i uporem balast
w nadziei, że go nie zmarnują. Szkoda? A życia to nie szkoda?
Jednym szkoda, drugim nie. Zrozpaczeni, zniechęceni, boleśnie doświadczeni cierpieniem
nie żałujemy czasem życia. Wyglądamy z utęsknieniem śmierci. Nie myślimy,
co będzie potem, myślimy o „teraz”, a „teraz” wydaje się nie do zniesienia… Odchodzimy
pogodzeni z faktem przemijania albo też pełni buntu – własnego życia w testamencie
nikomu nie zapiszemy: życia w jego cielesnej egzystencji można „użyć” tylko
raz. A jednak dyskutujemy nad testamentami dotyczącymi życia. I nie o własność nam
wówczas chodzi, ale o wolę, która miałaby przekraczać naszą świadomą egzystencję.
Czy tylko świadomą egzystencję, czy też egzystencję wszelką?
Więcej będzie w tym tekście pytań niż odpowiedzi. Na żadne z typowo egzystencjalnych
pytań – a takie jest też pytanie o przemijanie i kres naszego życia – nie sposób
udzielić wyczerpującej odpowiedzi. Zbyt mało o naszym kresie wiemy. Problem „testamentu
życia” postaram się nadto pokazać w kontekście innych związanych z nim kwestii,
a nie jedynie prosto zreferować historię moralnie kontrowersyjnych oświadczeń
woli. Będzie to z konieczności jedynie zarys problematyki.
Życie w spadku
Jakkolwiek przez „testament życia” rozumiemy, najogólniej mówiąc – w dalszej części
artykułu to ogólne określenie zostanie doprecyzowane – oświadczenie woli odnośnie
do kresu naszego życia, to za swoistego rodzaju testament można też uznać wyrażoną
za życia dyspozycję dotyczącą wykorzystania po śmierci naszych organów do ratowania
życia drugim. To szczególny rodzaj spadku, bez umowy notarialnej i bez wskazania
konkretnego spadkobiercy (spadkobiercę wyznaczają antygeny zgodności tkankowej).
Decyzja o przekazaniu organów po śmierci ma jednak charakter zapisu testamentowego,
a zapis ten wymaga nawet większej wierności w respektowaniu woli zmarłego
niż dyspozycje odnośnie do przekazania dóbr materialnych. Wprawdzie w obu wypadkach
decydujemy o oddaniu czegoś, czego już nie będziemy potrzebowali – dlatego
trudno chwalić nas za jakąś szczególną ofiarność – ale specyficzny stosunek człowieka
do własnej cielesności sprawia, że godząc się na pobranie organów, nie oddaje czegoś,
co nabył bądź otrzymał – oddaje coś, co istotnie uczestniczyło w jego cielesnej przecież
egzystencji.
Nawiasem mówiąc, myślę, że podkreślanie nadzwyczajnej ofiarności tych, którzy godzą
się na pobranie od nich po śmierci organów, nie przysparza dawców. Kiedy bowiem słyszymy o jakichś nadzwyczajnych gestach dobroci, wiążemy je zazwyczaj z ludźmi
o szczególnie wysokim morale, a że uważamy się za zwyczajnych, to skłonni jesteśmy
uznawać, że taka nadzwyczajna ofiarność nie jest dla nas. To nie jest jednak nadzwyczajna
ofiarność – „tu i teraz”, póki jeszcze jesteśmy, nie wymaga ona od nas wyrzeczenia
się czegokolwiek. Dopiero umierając, „wyrzekamy” się cielesności. Zwłoki mają
charakter przedmiotowy; jeśli traktujemy je z szacunkiem, to ze względu na tych, których
za życia identyfikowaliśmy poprzez niepotrzebną już im cielesność. Czy cielesności
można się wyrzec za życia?
Więcej na łamach czerwcowego „Znaku”
Zamów numer
BARBARA CHYROWICZ SSpS, dr hab.,
etyk, kierownik
Katedry Etyki
Szczegółowej
KUL,
tegoroczna
laureatka
Nagrody im.
ks. J. Tischnera.
POCZĄTEK STRONY |
otrzymywać aktualne informacje o nowościach w miesięczniku ZNAK i wydarzeniach
organizowanych przez SIW Znak wpisz swój e-mail.
