Tuż przed Świętami Bożego Narodzenia poruszył mnie sondaż przeprowadzony wśród młodzieży i opublikowany na łamach „Gazety Wyborczej” pod tytułem: Dobro wspólne? Nie istnieje. 79 procent ankietowanych poczuwa się do obowiązku wobec rodziny, 45 procent – wobec samych siebie, a jedynie 10 procent – wobec kraju, miejscowości czy regionu. Profesor Janusz Czapiński, komentując wyniki tych badań, powiedział, że „wśród młodych ludzi przeważa grupa materialistycznych hedonistów”. Gdyby ten obraz był prawdziwy, stanowiłby powód do wielkiego zmartwienia. Oznaczałby bowiem, że radykalnie słabnie w nas poczucie narodowej solidarności, poczucie wspólnoty, a więc i szansa na przeniesienie jej w przyszłość. Nic nie straciło ze swej aktualności sformułowanie XIX-wiecznego francuskiego pisarza Ernesta Renana, że „naród to codzienny plebiscyt”. Czyżby więc rację mieli ci, którzy przestrzegali, że gospodarka rynkowa, otwarcie granic, procesy globalizacji i integracji europejskiej unicestwią z czasem tradycyjne wspólnoty, w których żyliśmy i z którymi się identyfi kowaliśmy?