ZDARZENIA – KSIĄŻKI – LUDZIE

Echa Orientu (fragment)

MARCIN ŻYŁA

Maria Todorova,
Bałkany wyobrażone,
tłum. Piotr Szymor, Magdalena Budzińska,
Czarne, Wołowiec 2008

Z górą dziesięć lat czekaliśmy w Polsce na książkę, która ma wszelkie szanse stać się jednym z najbardziej poczytnych, jak i najwyżej cenionych tytułów dla wszystkich interesujących się dziejami cywilizacji oraz tożsamością Europy, a zwłaszcza jej południowo- wschodniej części. Oto bowiem, nakładem wydawnictwa Czarne, ukazało się polskie wydanie Bałkanów wyobrażonych Marii Todorovej, bułgarskiej historyczki, która od początku lat 90. pracuje w Stanach Zjednoczonych. Choć idea dzieła, które mierzy się z historią nieporozumień, ignorancji i stereotypów dotyczących Bałkanów, towarzyszyła jej, jak przyznaje we wstępie, przez całe życie, to światowa premiera książki przypadła w czasie szczególnym: w 1997 roku, zaraz po wojnie w byłej Jugosławii – okresie „tragicznie fascynującym” dla każdego badacza pojęć i wyobrażeń na temat tego regionu. Ani wojna, ani jej percepcja nie ograniczyły jednak treści dzieła, od początku pomyślanego jako ogólny, krytyczny przegląd sposobów postrzegania krajów bałkańskich poza Bałkanami. Przeciwnie: utwierdzając Todorovą w przekonaniu, że już dość dawno temu doszło do oddzielenia znaczenia nazwy „Bałkany” od geografii oraz „wstecznego, retrospektywnego przypisania regionowi nasyconej ideologicznie nazwy” (s. 27), potwierdziły tylko tezę o żywotności i zaskakującej trwałości jego „znieruchomiałego” obrazu, który na Zachodzie ukształtował się ostatecznie wraz z końcem I wojny światowej i od tego czasu, w prawie niezmienionej formie utrwalany jest w przekazach literackich i relacjach dziennikarzy.