Miesięcznik ZNAK, maj 2008: "Kazus bałkański. Europa między suwerennością a samostanowieniem"

SIW ZNAK

E-MAIL

MAJ 2008, NUMER 636

Lista mailingowa
Jeżeli chcesz otrzymywać aktualne informacje o nowościach w miesięczniku ZNAK i wydarzeniach organizowanych przez SIW Znak wpisz swój e-mail.

TEMATY I REFLEKSJE

Tarcza antyrakietowa i polska

suwerenność

(fragment)

MAŁGORZATA ZACHARA, WOJCIECH MICHNIK

Wydaje się, że ryzyko związane z rozmieszczeniem antyrakiet mogłoby zostać zrekompensowane jedynie poprzez wszechstronne amerykańskie świadczenia na rzecz poprawy bezpieczeństwa Polski i zobowiązania sojusznicze, które wykraczają poza ramy współpracy przy tym partykularnym projekcie.

Suwerenność to rodzaj „być albo nie być” dla państwa i narodu. Ale jeśli spojrzymy na to, w jaki sposób kształtują się obecnie stosunki międzynarodowe, okaże się, że nie do końca wiadomo, co to znaczy być dzisiaj suwerennym. Środowisko międzynarodowe staje się w coraz większym stopniu systemem naczyń połączonych, w których splatają się wspólne interesy i wzajemne zależności. Jednak kategoria suwerenności ciągle tkwi gdzieś poza bieżącymi sprawami – jako nieco staroświecki i abstrakcyjny punkt odniesienia.

Klasyczna definicja suwerenności, określająca ją jako „samowładność, czyli prawną niezależność od jakichkolwiek czynników zewnętrznych, i całowładność, czyli kompetencję do normowania wszystkich stosunków wewnątrz państwa” (według Ludwika Ehrlicha), jest poddawana różnym interpretacjom, zależnie od tego, w jakim kierunku ewoluują państwa. Wspólnota międzynarodowa rozwija się dzisiaj, opierając się na dążeniach niezależnych rządów i – następującym równolegle – poszukiwaniu kompromisu. Państwa nie są już sobie sterem, żeglarzem, okrętem i dobrowolnie przenoszą część swych uprawnień na rzecz współdziałania w organizacjach międzynarodowych, na przykład w Unii Europejskiej. Tworzy się więc nowy model suwerenności, w którym takie działanie nie jest samoograniczeniem władzy, lecz raczej realizacją woli danego państwa i interesów jego obywateli. Warto w tym miejscu podkreślić, że współcześnie rozumiemy suwerenność nie tylko jako niezależność od wszelkich czynników zewnętrznych, ale również – a może nawet przede wszystkim – jako zdolność państwa do czynnego występowania na arenie międzynarodowej, nabywania nowych praw i uczestnictwa we wspólnych projektach.

Przyjmowanie zobowiązań międzynarodowych, które ograniczają władzę państwową, stało się standardem współczesnej polityki międzynarodowej, który niemal w równym stopniu dotyczy tak najmniejszych, jak i najpotężniejszych państw globu. Zacieśnianie systemu gospodarczego i politycznego ma swoje początki i konsekwencje przy stole traktatowym, gdzie negocjatorzy poszukują złotego środka pomiędzy suwerennością a współzależnością.

Trudno, w gąszczu zobowiązań sojuszniczych, postanowień prawa międzynarodowego, starań o realizację standardów przyjętych w Unii Europejskiej czy NATO, rozpatrywać kwestie niezależności i niezawisłości w sposób bezpośredni i totalny. Jednak prowadzona obecnie dyskusja dotycząca planów umiejscowienia w Polsce elementów amerykańskiego systemu obrony przeciwrakietowej, tzw. tarczy antyrakietowej, stwarza okazję, aby na problem suwerenności państwa polskiego spojrzeć w sposób daleki od abstrakcyjnych rozważań. Jeśli Polska zdecyduje się na umieszczenie na swym terytorium amerykańskiej bazy wyrzutni rakietowych, będzie to strategiczny krok, którego rezultaty zaobserwujemy nie tylko w polityce zagranicznej i w dziedzinie bezpieczeństwa, ale również w sferze stosunków władzy. Czy tarcza antyrakietowa stworzy nowe możliwości międzynarodowej współpracy i rozwoju czy też spowoduje głównie powstanie niepotrzebnych i trudno odwracalnych ograniczeń?

Więcej na łamach majowego „Znaku”

Zamów numer

MAŁGORZATA ZACHARA, dr, absolwentka Instytutu Nauk Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się problemami bezpieczeństwa międzynarodowego, a w szczególności globalnym rynkiem broni i technologii militarnych. Członek Krakowskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych.

WOJCIECH MICHNIK, doktorant w Instytucie Amerykanistyki i Studiów Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zajmuje się problemami amerykańskiej polityki zagranicznej. Członek Krakowskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych.

POCZĄTEK STRONY

Szukaj na stronach Wydawnictwa ZNAK