|

ZDARZENIA – KSIĄŻKI – LUDZIE
Przykładając sumienie do Rosji (fragment)
KATARZYNA SYSKA
Rosja nie jest krajem łatwym do opisania. Olbrzymi obszar, różnorodność
kulturowa i religijna, mnóstwo kontrastów i ciągła niestabilność
sprawiają, że komentator z zasady skazany jest na fragmentaryczność.
Bo jak tu pisać tekst firmowany znakiem „Rosja”, jeśli dla
mieszkańców tzw. prowincji (która stanowi około 90 procent kraju)
Moskwa i Petersburg są niczym egzotyczne, bogate, a często też odległe
o kilka dni jazdy pociągiem kraje? A prowincją jest i syberyjska
Północ (gdzie, jak żartują mieszkańcy, przez dwanaście miesięcy panuje
zima, a resztę roku lato), i gorący Ałtaj; górzysty Kaukaz i płaskie
stepy Powołża. Usta knebluje czterowiersz Fiodora Tiutczewa: „Rozumem
Rosji nam nie pojąć/ Zwykłym arszynem jej nie zmierzyć:/ Bo
Rosja postać ma szczególną/ Bo w Rosję można tylko wierzyć”.
Krystyna Kurczab-Redlich nie daje się zwieść mitowi o niepojmowalnej
Rosji. Z wykształcenia prawniczka, z zawodowym zacięciem
gromadzi fakty: statystyki, relacje świadków, opinie ekspertów, fragmenty
wywiadów, zestawienia procentowe, łącząc to wszystko własnym
doświadczeniem życia w Rosji. Jej Głową o mur Kremla to zbiór
reportaży obejmujących okres od 1990 do 2004 roku, kiedy mieszkała
i pracowała w Rosji jako korespondentka polskiej prasy. Na książkę
składają się relacje z upadku ZSRR, puczu komunistów przeciw Jelcynowi
z sierpnia 1993, kryzysu gospodarczego 1998 roku, wojen i ludobójczych
„akcji stabilizacyjnych” w Czeczenii oraz głośnych tragedii:
na Dubrowce i w Biesłanie. Uzupełnione o wrażenia z pierwszej podróży
do Związku Radzieckiego (1987) i dzisiejszy punkt widzenia,
dają kompleksowy obraz transformacji państwa i społeczeństwa rosyjskiego,
ale również przemian myślenia samej autorki, która z czasem
widzi i rozumie coraz więcej: już nie tylko zjawiska, ale i mechanizmy
polityczno-społeczne, wspólne dla całej przestrzeni postsowieckiej.
Pozwala to ująć skomplikowany rosyjski świat w logiczne ramy.
Już w XIX wieku pierwszy zagraniczny korespondent z Rosji,
często cytowany w książce francuski markiz Astolphe de Custine zauważył
podstawową opozycję determinującą rosyjską rzeczywistość:
relację między carem a narodem. Jego pobyt w carskim imperium zaowocował
zbiorem epistolarnych reportaży Rosja w roku 1839, krytykujących
despotyzm władz i bezwolność społeczeństwa. 150 lat później
Krystyna Kurczab-Redlich kontynuuje dzieło de Custine’a. Ponad
połowę jej książki zajmuje wstrząsający odwagą opisu i wniosków
reportaż z wojen rosyjsko-czeczeńskich i związanych z nimi serii wybuchów
i zamachów w Rosji. Autorka powołuje się na wiarygodne,
możliwe do weryfikacji źródła: dane urzędu statystycznego, raporty
organizacji rządowych i pozarządowych, materiały śledztw, wywiady,
materiały zebrane przez siebie. Pamiętając o prawniczym wykształceniu
Krystyny Kurczab-Redlich, poszczególne rozdziały można
porównać do teczek z materiałami dowodowymi w sprawie przeciw
głównemu podejrzanemu – Kremlowi. Oskarżenie rosyjskiej władzy,
uosobionej w postaci Władimira Putina, o cyniczne wyniszczanie społeczeństwa
stanowi zdecydowaną dominantę książki. Putinowi, jego
poprzednikom i poplecznikom autorka zarzuca prowadzenie dwóch
nielegalnych i niezauważanych przez światową opinię publiczną wojen:
z Czeczenią i z własnym społeczeństwem.
W tej cichej, utajnionej wojnie władza stosuje przeróżne taktyki.
Pierwsza z nich – najbardziej prymitywna i oczywista – to zabijanie
i więzienie ludzi.
W tym celu Kreml zwiększa udział jednostek siłowych (tzw. siłowiki)
w swojej strukturze. Według danych Ośrodka Studiów Wschodnich,
po wymianie elit politycznych w 2003 roku 78 procent jej składu
stanowią ludzie wywodzący się z kręgów siłowo-militarnych. Wprowadzane
są też zmiany w ustawodawstwie, zwiększające prerogatywy
Federalnej Służby Bezpieczeństwa, która może teraz wszcząć śledztwo
lub założyć podsłuch nawet na podstawie anonimowego donosu. Do
tradycyjnego repertuaru metod operacyjnych stosowanych przez FSB
należą poza tym: pobicie, szantaż, grabież majątku, podrzucanie fałszywych
dowodów winy, prowokowanie samobójstw.
Więcej na łamach majowego „Znaku”
Zamów numer
KATARZYNA SYSKA, ur. 1983, filolog, doktorantka i wykładowca
języka rosyjskiego w Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskiej UJ.
Zajmuje się współczesną kulturą rosyjską.
POCZĄTEK STRONY |