Czy etyczna ocena sztuki jest zasadna? Czy sztukę – a chodzi mi głównie o sztukę literacką – możemy oceniać i opisywać w terminach etycznych? W historii tej problematyki mówi się zwykle o dwóch stanowiskach rozróżnianych ze względu na stosunek kategorii etycznych do estetycznych: o moralizmie i estetyzmie (autonomizmie). Moralizm jest poglądem utrzymującym, że estetyczna wartość sztuki powinna być określana przez jej wartość moralną, podczas gdy estetyzm obstaje przy tym, że włączenie kategorii moralnych do oceny sztuki jest niewłaściwe, sztuka powinna być bowiem oceniana wyłącznie na podstawie standardów estetycznych. Najbliższy stanowiskom moralistycznym wydaje się być etyczny krytycyzm, ponieważ uznaje zależność wartości estetycznych i etycznych, nie redukując ich jednak (jak zwykle czynią to moraliści) do siebie. Wewnątrz autonomizmu i moralizmu wyróżnić można odmiany radykalne i umiarkowane. Radykalny moralizm to pogląd, zgodnie z którym wartość estetyczna dzieła sztuki jest określana przez jego wartość moralną. Za przedstawiciela takiej formy moralizmu uważa się Lwa Tołstoja, który argumentował przeciwko definicjom sztuki zrównującym ją z pięknem i podkreślał moralne znaczenie sztuki w społeczeństwie jako istotne również dla estetycznej wartości sztuki. Radykalny typ moralizmu zaniedbuje fundamentalne aspekty wartości estetycznych – takie jak własności formalne dzieła sztuki. Autonomiści natomiast przyjmują, że wartości estetyczne są niezależne od moralnych i znajdują się na szczycie hierarchii wartości. Powołują się tu na hasło „sztuka dla sztuki”, podpierając się myślą Oscara Wilde’a, który powiedział, że „nie ma moralnych czy niemoralnych książek, książki mogą być tylko dobrze lub źle napisane”.

Więcej na łamach wakacyjnego numeru „Znaku”

Zamów numer

ANNA GŁĄB, ur. 1979, doktorantka w Katedrze Historii Filozofii Nowożytnej i Współczesnej na Wydziale Filozofii KUL.

POCZĄTEK STRONY