SPOŁECZEŃSTWO NIEOBOJĘTNYCH

Turystyka osób niepełnosprawnych

AGATA MIGAS

...Rozbawiony kelner pchnął mój wózek inwalidzki, krzyknąwszy: gazu! Z trudem opanowałem pęd, aby nie wjechać w dość ruchliwą drogę. Wzbudziło to wielką wesołość jego kolegów - personelu ośrodka. Mieli przedstawienie. Odechciało mi się turystyki, do której tak mnie namawiano. Dlaczego ludzie są tak podli? Czasem chcą pomóc. Podsadzają, uchylają usłużnie drzwi, proponują ramię przy zejściu ze schodów. Wtedy moja wdzięczność miesza się ze zniecierpliwieniem, bo przecież ja potrafię sam, tylko wolniej, niezdarnie. Ta ich opiekuńczość przypomina mi na każdym kroku, że jestem inny, gorszy. Ale nie mówię im tego, bo by się oburzyli.
(wypowiedź osoby niepełnosprawnej ruchowo)

Turystyka osób niepełnosprawnych oznacza zamierzoną, celową, dobraną do potrzeb aktywność fizyczną realizowaną w różnych formach podróżowania, ściśle związaną z aktywnością krajoznawczą. Traktowana jest jako element rehabilitacji osób niepełnosprawnych, której cel stanowi przywrócenie maksymalnej sprawności fizycznej, psychicznej, społecznej i zawodowej oraz przystosowanie do normalnego życia. Turystykę ludzi niepełnosprawnych należy traktować nie tylko jako rozrywkę czy relaks, ale również jako środek terapeutyczno-wychowawczy umożliwiający wypróbowanie swoich sił w różnych, często trudnych warunkach.

Cele uprawiania turystyki i krajoznawstwa przez ludzi niepełnosprawnych są następujące:

1. Cel leczniczy.
Turystyka powinna być w miarę możliwości kontynuacją programu leczenia i usprawniania zwłaszcza układu i narządów ruchu. Należy to uwzględnić w doborze dyscyplin turystycznych. Uprawianie turystyki powinno zapobiegać zmianom, jakie mogą wystąpić w wyniku choroby czy choćby zmniejszonej aktywności fizycznej, nie może jednak szkodzić.

2. Cel biologiczny.
Ruch jest niezbędny człowiekowi do życia. Systematyczny ruch pozwala na znaczną kompensację ubytków morfologicznych sprawności fizycznej. Inwalidztwo przyspiesza zazwyczaj starzenie się organizmu, zmniejsza rezerwy biologiczne ustroju i prowadzi do zależności od innych. Turystyka może zmniejszyć biologiczne skutki starzenia się ludzi niepełnosprawnych, a krajoznawstwo aktywizować ich intelektualnie.

3. Cel anatomiczno-fizjologiczny.
Najczęściej bezpośrednim celem postępowania usprawniającego jest utrzymanie właściwych stosunków anatomicznych w obrębie stawów, zapobieganie przykurczom i zanikom mięśni. Te najczęstsze zadania kinezyterapii rozciągane są również na sport i turystykę. Bardzo często zachodzi bowiem konieczność hiperkompensacyjnego zwiększenia ruchomości stawów, zwiększenia siły mięśniowej, co może choć częściowo zmniejszyć skutki choroby czy kalectwa. Działalność turystyczna wpływa korzystnie na podstawowe funkcje ustroju, zaś końcowym efektem uprawiania turystyki jest ekonomizacja tych funkcji u osób niepełnosprawnych, które czynności dnia codziennego wykonują ze znacznie zwiększonym wydatkiem energetycznym.

4. Cel higieniczno-zdrowotny.
Codzienne ćwiczenia fizyczne są wskazane dla każdego zdrowego człowieka. A dla ludzi niepełnosprawnych są one wręcz obowiązkiem. Aktywność fizyczna może ćwiczenia te uatrakcyjnić. Uprawianie turystyki i krajoznawstwa powinno stać się okazją do hartowania organizmu, zdobycia odporności na trudy i niewygody oraz opanowania umiejętności kontrolowania stanu zdrowia i stanu sprawności fizycznej.

5. Cel wychowawczo-psychologiczny.
Uprawianie sportu i turystyki kształtuje również pozytywne cechy charakterologiczne. Wśród dzieci i młodzieży niepełnosprawnej obserwuje się często postawy egocentryczne, agresywne lub apatyczne, świadczące o nieprzystosowaniu się do życia społecznego. Kalectwo, będące czynnikiem ograniczającym w istotny sposób możliwości życiowe człowieka, powoduje stres, wpędza w depresję, wywołuje poczucie niższości i niepełnowartościowości. Turystyka pozwala chociaż w części kompensować występujące braki, usuwać przykre uczucie mniejszej wartości. Udział w zajęciach zespołowych uczy życia w grupie, uaktywnia dzieci i młodzież, wyrabia odwagę i hartuje psychicznie. Terapia poprzez turystykę ułatwia przezwyciężanie stanów frustracji.

6. Cel hedonistyczny.
Udział w kulturze fizycznej i turystyce musi dawać radość i zadowolenie. Ćwiczenia rehabilitacyjne są zwykle monotonne i nawet najbardziej słuszna motywacja nie zapobiegnie zniechęceniu. Wysiłek fizyczny towarzyszący aktywności turystycznej nie nuży i pozwala wykonywać setki i tysiące ruchów powtarzanych podczas pracy np. wioślarza, kolarza, piechura. Turystyka połączona z krajoznawstwem pozwala nawiązywać kontakty towarzyskie, otworzyć drzwi zamknięte na świat.

7. Cel społeczny.
Cel ten wynika z głęboko humanitarnych pobudek. Nowoczesne koncepcje rehabilitacji zakładają nie tylko powrót do zdrowia przez przywrócenie funkcji ruchowych, które pozwoliłyby na podjęcie pracy zawodowej, lecz również możliwie pełne włączenie się w całokształt życia społecznego, kulturalnego czy towarzyskiego.

Najczęstszymi formami turystyki stosowanej przez osoby niepełnosprawne są: turystyka piesza, wodna, rowerowa i samochodowa. W wyborze formy uprawiania turystyki należy brać pod uwagę aspekty lekarskie, psychologiczne, wychowawcze i techniczno-organizacyjne oraz wszystkie kategorie dysfunkcji ustrojowych. Należy więc pamiętać o osobach niewidomych, nerwicowych, po przebytych chorobach psychicznych, dzieciach z upośledzeniem umysłowym, ludziach po zawałach serca, a także tych, którzy nie mogą się sprawnie poruszać. Nowoczesny program rehabilitacji musi uwzględniać wartości turystyczne, które powinny być dostępne ludziom z dysfunkcjami ustrojowymi, podobnie jak to ma miejsce w populacji zdrowych. Dla ułatwienia uprawiania turystyki powinno się organizować specjalne obozy oraz grupy turystyczne dostosowane formą do specyfiki określonego inwalidztwa.

Niestety dla wielu osób z ograniczoną sprawnością wyjazd nad morze lub też w góry pozostaje wciąż niespełnionym marzeniem. Dzieje się tak dlatego, że podróżowanie osób niepełnosprawnych ograniczone jest licznymi przeszkodami, takimi jak:

- Bariery architektoniczne występujące w obiektach turystycznych i terenach odwiedzanych przez turystów;
- Bariery komunikacyjne polegające na utrudnieniach w podróży oraz braku środków transportu dla osób z dysfunkcją narządu ruchu;
- Bariery społeczne wyrażające stosunek społeczeństwa do niepełnosprawności. Polegają przede wszystkim na unikaniu osób niepełnosprawnych, przekonaniu, że niepełnosprawnością można się "zarazić" oraz chęci oddalenia od siebie myśli o niepełnosprawności i jej konsekwencjach. Odmianą tej postawy jest izolowanie się osób obarczonych różnymi rodzajami dysfunkcji od ludzi pełnosprawnych, niska samoocena osób niepełnosprawnych oraz lęk przed nieznanym. Przykro odczuwana jest także zarówno nadopiekuńczość, jak i niechęć;
- Brak sprzętu turystycznego dostosowanego do potrzeb osób niepełnosprawnych. Tę barierę pokonać można przez grupowe działania w sekcjach i klubach turystycznych, gdzie istnieje możliwość dofinansowania zakupu sprzętu i jego adaptacji. Dotyczy to głownie przystosowania kajaków, łodzi żaglowych i samochodów;
- Wysokie koszty uczestnictwa w różnych formach uprawiania turystyki przy niskim stanie dochodów osób niepełnosprawnych. Bariera finansowa utrudnia dostęp ludzi niepełnosprawnych do niektórych form uprawiania turystyki. Zwiększa bowiem wydatki na przejazd do obiektów turystycznych i przystosowanie sprzętu turystycznego. Złagodzenie kosztów uczestnictwa w turystyce może nastąpić poprzez dofinansowanie z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) lub też innych organizacji pozarządowych;
- Niedostateczna informacja o potrzebach turystycznych ludzi niepełnosprawnych i możliwości ich zaspokojenia.

Powinnością organizatorów ruchu turystycznego jest stworzenie takiego systemu turystyki w kraju, aby 5,5 miliona ludzi niepełnosprawnych mogło brać udział w tej formie rekreacji i wypoczynku i znaleźć w niej rzeczywiście wszystko to, czego oczekuje.

Wykorzystaniem turystyki w terapii osób niepełnosprawnych zajmuje się między innymi Fundacja Ducha na Rzecz Rehabilitacji Naturalnej Ludzi Niepełnosprawnych, 87-100 Toruń, ul. Szosa Bydgoska 15, tel./faks 0-56 622 69 79.

Szeroko pojętą problematyką osób niepełnosprawnych zajmuje się przede wszystkim Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji (www.integracja. org.), które wydaje największy w Polsce magazyn dla osób niepełnosprawnych "Integracja", prowadzi portal internetowy www.niepelnosprawni.info oraz Centrum Informacyjne dla Osób Niepełnosprawnych, organizuje kampanie społeczne i edukacyjne, tworzy programy radiowe i telewizyjne oraz organizuje szkolenia, konferencje i spotkania prasowe, wydaje książki, poradniki i przewodniki dla osób niepełnosprawnych (np. Warszawa bez barier, Kraków bez barier). Ponadto pod koniec października 2005 roku ruszył pierwszy w Polsce internetowy serwis turystyczny przeznaczony przede wszystkim dla osób niepełnosprawnych. Jego celem jest dostarczenie użytkownikom informacji o miejscach przyjaznych, a więc przystosowanych dla ich potrzeb. Zainteresowanym polecam odwiedzenie strony www.przyjazne.pl

POCZĄTEK STRONY