DIAGNOZY

Polskie wybory 2005 (fragment)

MIROSŁAWA GRABOWSKA

Odpowiedzialność polityków jest znacznie większa od odpowiedzialności wyborców, odpowiedzialność zaś polityków rządzących jest większa od odpowiedzialności polityków opozycyjnych.

Za sobą mamy wydłużoną, bo potrójną kampanię wyborczą, wybory i utworzenie rządu innego niż oczekiwany przez większość. Wokół siebie – wielość komentarzy i objaśnień, agresywnych i nieszczerych w wykonaniu polityków, stronniczych, ale także zagubionych i bezradnych w wykonaniu publicystów. Jeśli do tego wszystkiego dodaję swoją analizę, to w poszukiwaniu – poza bieżącą polityką – zrozumienia i bardziej systematycznego wyjaśnienia, co się stało i co w związku z tym jest możliwe.

1. W Polsce w okresie pierwszych piętnastu lat po roku 1989 polityka organizowana była przez podział postkomunistyczny. Z jednej strony sytuowali się ludzie PRL, jej funkcjonariusze i zwolennicy oraz reprezentująca ich partia postkomunistyczna, najpierw SdRP, a potem SLD. Z drugiej strony – rozmaite ugrupowania i partie o rodowodzie antykomunistycznym i solidarnościowym oraz ich zwolennicy i wyborcy.

2. SLD i strona postkomunistyczna przyzwyczaiły nas do efektywności i sukcesów: w wyborach parlamentarnych 1991 roku Sojusz otrzymał niecałe 12 procent głosów, by w 2001 r. dojść do 41 procent. W 1995 roku jego kandydat Aleksander Kwaśniewski został prezydentem i po dziesięciu latach właśnie kończy swoje urzędowanie, a trzeba dodać, że przez cały ten czas oceny jego prezydentury były bardzo dobre lub dobre. Powodzenie Sojuszu miało kilka przyczyn. SLD potrafił stać się jedynym reprezentantem strony postkomunistycznej, dysponował rozbudowaną, jak na polskie warunki, organizacją, jego przywódcy działali jak dobrze zgrany zespół i z czasem proponowali coraz bardziej umiarkowany program, do zaakceptowania przez „przeciętnego” wyborcę.

Wszystko to już przeszłość. Seria afer korupcyjnych i kryminalnych oraz publiczne przesłuchania przed komisjami sejmowymi polityków SLD ukazały nie tylko ich arogancję i cynizm, niekompetencję lub niedbałość, ale przede wszystkim „sitwy” i układy dbające o swoje interesy na granicy prawa i poza nią. Wobec dociekliwości komisji i malejącego poparcia społecznego ulatniał się team spirit: jedni myśleli o ratowaniu własnej skóry, drudzy o własnej karierze, której partia już nie gwarantowała. Rozgorzały wewnętrzne walki. Sojusz podzielił się – grupa Marka Borowskiego założyła SdPl. Tak postkomuniści stracili jeden ze swoich atutów, a mianowicie jedność. SLD dorobił się rywala, który – by się odróżnić i zyskać wiarygodność – musiał go krytykować i atakować, co też czynił przez całą kampanię wyborczą, wysunął odrębnego kandydata na fotel prezydenta itp., itd. SdPl postępowała racjonalnie, ale plan się nie powiódł, ponieważ postkomunistyczny elektorat rozłamów i „zdrady” nie wybacza.

W wyborach w 2005 roku na SLD głosowało mniej niż kiedykolwiek, bo 11,31 procent wyborców (1 335 257 osób), a SdPl do Sejmu nie weszła, uzyskując poparcie 3,8 procent wyborców (459 380 osób). To przede wszystkim te słabe rezultaty, a w drugiej kolejności podział partii oraz odejście jej kluczowych lilderów, doprowadziły do przekonania o końcu postkomunizmu i w związku z tym postkomunistycznego podziału.

Więcej na łamach grudniowego numeru "Znaku"

Zamów numer

MIROSŁĄWA GRABOWSKA, socjolog, pracuje w Instytucie Socjologii UW i w Instytucie Studiów Politycznych PAN. W latach 1975-1989 związana z opozycją demokratyczną. Laureatka Nagrody im. ks. Józefa Tischnera za rok 2004. Wydała ostatnio: Podział postkomunistyczny. Społeczne podstawy polityki w Polsce po 1989 roku (2004).

POCZĄTEK STRONY